Chris NederhorstWord je ’s nachts wakker omdat je het te warm hebt? Lig je te woelen, gooi je het dekbed van je af en zoek je naar een koel stukje van het bed, om enige tijd later opnieuw warm of klam wakker te worden?
Warm slapen en nachtelijk transpireren kunnen de nachtrust behoorlijk verstoren. Vaak wordt als eerste naar het dekbed of de temperatuur van de slaapkamer gekeken. Logisch, want beide hebben invloed. Maar ook het matras en de materialen direct om het lichaam kunnen een rol spelen.
Waarom warmte je slaap kan verstoren
Tijdens de nacht verandert onze lichaamstemperatuur. Die temperatuurregulatie maakt onderdeel uit van ons natuurlijke slaap-waakritme. Een slaapomgeving die te warm is, kan het moeilijker maken om comfortabel door te slapen.
Zweten is daarbij op zichzelf niets vreemds. Het is een van de manieren waarop het lichaam warmte probeert kwijt te raken. Het wordt vooral vervelend wanneer warmte en vocht onvoldoende uit de directe slaapomgeving verdwijnen.
Je kunt dan wakker worden, het dekbed wegschuiven, draaien of op zoek gaan naar een koeler gedeelte van het bed. Niet alleen de hoeveelheid slaap telt immers; ook regelmatig wakker worden kan ervoor zorgen dat een nacht minder herstellend aanvoelt.
Kijk niet alleen naar het dekbed
Wie het 's nachts warm heeft, probeert vaak eerst een dunner dekbed, een open raam of ander beddengoed. Dat zijn verstandige eerste stappen.
Maar als het warme of klamme gevoel vooral van onderen lijkt te komen, is het zinvol om ook naar het matras te kijken.
Een matras bestaat uit relatief veel materiaal waarop het lichaam iedere nacht urenlang rust. Hoe gemakkelijk lucht, warmte en vocht zich door dat materiaal kunnen verplaatsen, verschilt sterk per matrastype en constructie.
Daarom kun je op het ene matras duidelijk warmer slapen dan op het andere, zelfs wanneer het dekbed en de kamertemperatuur hetzelfde blijven.
Welk matras ventileert goed?
Er bestaat niet één matrastype dat voor iedereen automatisch het koelste is. Ventilatie wordt bepaald door meerdere factoren: de celstructuur van het materiaal, de dichtheid en dikte van de schuimlagen, profileringen of luchtkanalen, verlijming, de matrashoes en zelfs de bedbodem.
Koudschuim staat bekend om zijn open celstructuur en kan daardoor goed ventileren. Dat maakt het voor mensen die het snel warm hebben een interessante optie.
Maar het woord koudschuim betekent niet dat een matras letterlijk koud aanvoelt. Het zegt ook niet dat ieder koudschuimmatras even goed ventileert. Twee matrassen die beide als koudschuim worden verkocht, kunnen qua opbouw en ventilatie behoorlijk van elkaar verschillen.
Ook andere matrastypen kunnen een prettig slaapklimaat bieden wanneer ze goed zijn opgebouwd. Kijk daarom verder dan alleen de materiaalnaam.
Traagschuim en warmte
Traagschuim verdient hierbij extra aandacht. Het materiaal vormt zich onder invloed van lichaamswarmte en druk nauwkeurig naar het lichaam. Dat kan prettig zijn voor mensen die veel waarde hechten aan drukverdeling.
Doordat het lichaam relatief diep en nauw omsloten kan worden, ervaren sommige mensen traagschuim echter als warmer dan bijvoorbeeld een meer open opgebouwd koudschuimmatras.
Dat betekent niet dat ieder traagschuimmatras warm slaapt. De kwaliteit en opbouw van het schuim, de dikte van de laag, ventilatiekanalen, onderliggende materialen en de tijk maken veel verschil.
Wie bekendstaat als een uitgesproken warme slaper doet er daarom verstandig aan dit aspect nadrukkelijk mee te nemen bij het proefliggen.
De matrashoes wordt vaak vergeten
De buitenste hoes van het matras – de tijk – ligt het dichtst bij het lichaam en kan eveneens invloed hebben op het slaapklimaat.
Materialen zoals Tencel/lyocell, katoen en wol kunnen vocht opnemen en weer afgeven. Dat kan bijdragen aan een prettiger en minder klam microklimaat rond het lichaam.
Maar ook hier geldt dat alleen de naam van een vezel weinig zegt. Een tijk bestaat vaak uit meerdere materialen en lagen. Niet alleen de bovenstof telt, maar ook de vulling, dikte en totale constructie.
Een dikke, zwaar doorgestikte hoes kan bijvoorbeeld anders aanvoelen dan een dunne tijk, ook wanneer op beide hetzelfde materiaal op het etiket staat.
Vergeet de bedbodem niet
Ook de onderkant van een matras moet vocht kunnen afgeven.
Een goed ventilerende latten- of schotelbodem laat doorgaans gemakkelijker lucht onder het matras circuleren dan een volledig gesloten ondergrond.
Dat betekent niet dat een matras op een dichte bodem automatisch problemen geeft, maar bij mensen die veel transpireren is ventilatie aan de onderzijde wel iets om rekening mee te houden.
Laat een matras na het opstaan bovendien enige tijd luchten voordat je het bed volledig dichtlegt. Het vocht dat het lichaam gedurende de nacht heeft afgegeven krijgt dan gemakkelijker de gelegenheid om te verdampen.
Waarom voelt een bed 's ochtends klam?
Een klam bed betekent niet automatisch dat iemand uitzonderlijk veel zweet. Tijdens de nacht verliest ieder mens vocht via de huid en ademhaling.
De vraag is vooral wat er vervolgens met dat vocht gebeurt.
Wanneer beddengoed, matrashoes en matras vocht gemakkelijk opnemen, verspreiden en weer afgeven, kan het slaapklimaat comfortabel blijven. Wanneer vocht zich juist rond het lichaam ophoopt, kan het bed warm en klam gaan aanvoelen.
Daarom moet je bij warmteproblemen eigenlijk naar het hele systeem kijken: slaapkamer, dekbed, beddengoed, matras, matrashoes én bedbodem.
Wat kun je zelf proberen als je te warm slaap?
Begin met de eenvoudige dingen. Houd de slaapkamer koel, kies een dekbed dat past bij het seizoen en gebruik beddengoed dat vocht goed kan verwerken. Geef het bed 's ochtends de gelegenheid om te luchten.
Probeer daarnaast te achterhalen waar de warmte vandaan lijkt te komen. Heb je het vooral onder het dekbed warm, of voelt juist het matras onder je lichaam warm en klam aan?
In dat laatste geval is het zinvol om bij een volgend matras nadrukkelijk te letten op ventilatie, materiaalopbouw en vochtregulatie.
Proefliggen helpt daarbij, maar vertelt niet alles. Een matras dat na tien minuten in een winkel prettig aanvoelt, kan na enkele uren slapen anders reageren. Als warmte voor jou een belangrijk probleem is, is thuis uitproberen daarom waardevoller dan alleen kort proefliggen.
Niet ieder geval van nachtzweten komt door het bed
Dat is misschien wel het belangrijkste voorbehoud.
Wie regelmatig hevig transpireert in bed moet niet automatisch concluderen dat het matras de oorzaak is. Nachtzweten kan ook samenhangen met bijvoorbeeld medicatie, hormonale veranderingen, alcohol, stress, ziekte of andere lichamelijke oorzaken.
Is het nachtzweten nieuw, hevig, onverklaarbaar of houdt het langere tijd aan, bespreek het dan met een arts.
Een ander matras is geen behandeling voor nachtzweten.
Een koeler bed begint met het totaalplaatje
Wie 's nachts regelmatig wakker wordt van warmte hoeft dus niet onmiddellijk een nieuw matras te kopen. Begin bij de slaapkamer, het dekbed en het beddengoed.
Blijft vooral het gedeelte onder het lichaam warm of klam, kijk dan ook kritisch naar het matras en de bedbodem.
Laat je daarbij niet te veel leiden door kreten als verkoelend, ademend of temperatuurregulerend. Vraag liever hoe een matras is opgebouwd, welke materialen direct rond het lichaam liggen, hoe vocht kan worden afgevoerd en of je het matras thuis kunt proberen.
Uiteindelijk bestaat er geen matras dat iedereen koel laat slapen. Daarvoor verschillen mensen te veel van elkaar. Maar wie snel warm wordt, kan met de juiste combinatie van matras, tijk, beddengoed, bedbodem en slaapkamertemperatuur wel degelijk een veel prettiger slaapklimaat creëren.