Chris NederhorstWat voor lijm wordt er eigenlijk in een matras gebruikt? Een vraag die vrijwel niemand stelt, terwijl ik vind dat iedere matrassenkoper het antwoord zou moeten weten.
Als u een nieuw matras gaat kopen, let u waarschijnlijk op het ligcomfort, de stevigheid, het gebruikte schuim en misschien ook op de matrashoes. Logisch, want dat zijn allemaal zaken die belangrijk zijn voor een goede nachtrust.
Maar er is nog iets waar bijna niemand naar vraagt: de lijm waarmee de verschillende schuimlagen aan elkaar worden bevestigd.
Ik vind dat eigenlijk best vreemd. We liggen gemiddeld een derde van ons leven op een matras en ademen gedurende de nacht de lucht direct boven dat matras in. Dan lijkt het mij toch belangrijk om te weten welke materialen er allemaal in verwerkt zijn. Niet alleen het schuim en de matrashoes, maar ook de lijm.
Ik werk sinds 1988 in het beddenvak en produceer inmiddels 28 jaar zelf matrassen. In die jaren ben ik steeds kritischer geworden op de materialen die we gebruiken. Vooral op stoffen en toevoegingen waarvan ik me afvraag wat ze eigenlijk in een matras te zoeken hebben.
En daar hoort de lijm wat mij betreft zeker bij.
In het kort: waarom ik voor waterbasislijm kies
Bij het produceren van mijn matrassen gebruik ik SIMALFA-lijm op waterbasis om verschillende schuimlagen met elkaar te verbinden. Ik kies bewust voor deze lijm omdat ik oplosmiddelhoudende lijmen wil vermijden en zo min mogelijk ongewenste stoffen aan mijn matrassen wil toevoegen. De lijm ruikt in onze productie vrijwel niet en hecht uitstekend. Wel laten wij de verlijmde schuimdelen ongeveer twintig uur drogen en rusten voordat we verdergaan. Die tijd neem ik graag, omdat ik de materiaalkeuze belangrijker vind dan een snelle productie.
Waarom worden schuimlagen eigenlijk verlijmd?
Veel moderne koudschuim- en traagschuimmatrassen bestaan uit meerdere lagen schuim. Dat doen fabrikanten niet voor niets. Iedere laag kan een eigen functie hebben. De ene laag zorgt bijvoorbeeld voor het directe ligcomfort, terwijl een andere laag meer ondersteuning geeft.
Door schuimsoorten met verschillende eigenschappen te combineren, kun je een matras maken dat zowel comfortabel als ondersteunend is.
Bij veel van deze matrassen worden de lagen aan elkaar verlijmd. Daarmee voorkom je dat ze tijdens het gebruik ten opzichte van elkaar verschuiven. Zeker bij elektrisch verstelbare bedbodems is dat belangrijk.
Overigens hoeft niet ieder matras verlijmd te zijn. Er bestaan ook constructies waarbij de lagen los op elkaar liggen en door de matrashoes bij elkaar worden gehouden.
Maar wanneer ik schuimlagen verlijm, wil ik zeker weten dat de gebruikte lijm niet alleen goed hecht, maar ook zo min mogelijk ongewenste stoffen bevat.
Waarom ik voor SIMALFA-lijm op waterbasis kies
In mijn eigen matrassenproductie gebruik ik SIMALFA-lijm op waterbasis.
SIMALFA is een lijmtechnologie van het Zwitserse bedrijf ALFA Klebstoffe, dat zich al tientallen jaren bezighoudt met de ontwikkeling van industriële lijmen. Het bedrijf heeft verschillende watergedragen lijmsoorten ontwikkeld die speciaal geschikt zijn voor het verlijmen van schuimen.
Wat ik bijzonder prettig vind, is dat de lijm waarmee wij werken vrijwel niet ruikt. Als u bij ons in de productie zou komen kijken, zult u dan ook niet die typische scherpe lijmgeur ruiken die veel mensen van oplosmiddelhoudende lijmen kennen.
Dat vind ik belangrijk. Niet alleen voor de mensen die uiteindelijk op onze matrassen slapen, maar zeker ook voor mijn medewerkers die er iedere dag mee werken.
SIMALFA heeft verschillende oplosmiddelvrije, watergedragen lijmen ontwikkeld, waaronder uitvoeringen zonder chloropreenrubber (CR). Deze moderne lijmformules zijn onder andere ontwikkeld om het gebruik van bepaalde grondstoffen en ongewenste emissies te beperken.
De fabrikant besteedt daarnaast aandacht aan een lager energieverbruik, efficiënter grondstoffengebruik en het verkleinen van de CO₂-voetafdruk.
Er wordt ook gewerkt met biobased grondstoffen. Dat zijn grondstoffen die geheel of gedeeltelijk afkomstig zijn uit hernieuwbare biologische bronnen in plaats van fossiele bronnen. Niet iedere SIMALFA-lijm is overigens automatisch biobased; dat verschilt per uitvoering.
Voor mij is het belangrijkste dat de lijm goed hecht, geen oplosmiddelhoudende lijm is en zo weinig mogelijk ongewenste stoffen aan onze matrassen toevoegt.
Het grote nadeel? Bij ons duurt het ongeveer twintig uur
Nu komt iets waar veel fabrikanten waarschijnlijk wat minder enthousiast van worden.
Bij onze manier van produceren houden we ongeveer twintig uur aan om de verlijmde schuimdelen goed te laten drogen en rusten voordat we ermee verdergaan.
Twintig uur!
Dat is natuurlijk behoorlijk lang wanneer je bedenkt hoeveel matrassen een grote fabrikant op een dag wil produceren.
In de matrassenindustrie draait veel om snelheid. Hoe sneller een matras door de productie gaat, hoe meer matrassen je met dezelfde mensen, machines en productieruimte kunt maken.
En dat begrijp ik ook wel. Tijd is geld, zeker wanneer je dagelijks honderden of duizenden matrassen produceert.
Er bestaan overigens ook moderne waterbasislijmen, waaronder verschillende SIMALFA-uitvoeringen, waarmee heel snel geproduceerd kan worden. Het is dus niet zo dat iedere watergedragen lijm twintig uur nodig heeft.
Maar in mijn eigen productieproces neem ik die tijd bewust.
Wij produceren sowieso in een rustig tempo. Ik hoef geen honderden matrassen per dag van de band te laten rollen en heb er geen enkel probleem mee dat een verlijmd schuimblok eerst een tijd moet blijven liggen.
Ik heb liever dat de lijm goed is gedroogd en dat ik weet waarmee we gewerkt hebben, dan dat we een paar uur eerder klaar zijn.
Misschien klinkt dat wat ouderwets, maar zo kijk ik er nu eenmaal tegenaan.
Een matras moet naar mijn mening zo min mogelijk onnodige toevoegingen bevatten
Mijn keuze voor waterbasislijm staat niet op zichzelf.
Ik vind namelijk dat er in een matras zo min mogelijk stoffen moeten zitten die niets bijdragen aan het ligcomfort, de ondersteuning of de noodzakelijke veiligheid.
Neem bijvoorbeeld chemische behandelingen tegen huisstofmijt of bedwantsen. Of brandvertragende toevoegingen die in sommige matrassen worden verwerkt.
Natuurlijk kunnen er situaties of wettelijke voorschriften zijn waarbij bepaalde behandelingen noodzakelijk zijn. Maar voor een gewoon matras voor thuis vraag ik mij bij veel van die toevoegingen af waarom we ze zouden willen gebruiken wanneer het ook zonder kan.
Ik ben daar in de loop der jaren steeds kritischer op geworden.
Dat wil overigens niet zeggen dat een schuimmatras volledig vrij is van chemische stoffen. Koudschuim en traagschuim zijn immers industrieel geproduceerde materialen. Het gaat mij juist om de samenstelling, de veiligheid van de gebruikte grondstoffen en het vermijden van onnodige toevoegingen.
Waarom zou ik bijvoorbeeld heel zorgvuldig een hoogwaardig schuim uitzoeken en vervolgens niet kritisch kijken naar de lijm waarmee ik de lagen aan elkaar bevestig?
Dat zou ik niet logisch vinden.
Waterbasislijm, synthetische lijm en formaldehyde
Bij de keuze van een matraslijm is het belangrijk om onderscheid te maken tussen watergedragen lijmen en lijmen die organische oplosmiddelen bevatten.
Bij een watergedragen lijm is water het belangrijkste dragende medium. Dat biedt voordelen omdat er geen grote hoeveelheden organische oplosmiddelen hoeven te verdampen tijdens het drogen.
Sommige traditionele oplosmiddelhoudende lijmen kunnen een sterke geur afgeven en zorgen voor blootstelling aan vluchtige stoffen tijdens de verwerking.
Een stof waar regelmatig zorgen over bestaan, is formaldehyde. Langdurige blootstelling aan bepaalde concentraties formaldehyde brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Het is daarom verstandig om bij materialen voor binnenshuis kritisch naar de mogelijke emissies te kijken.
Maar niet iedere synthetische lijm bevat formaldehyde. En synthetisch betekent ook niet automatisch ongezond. Waterbasislijmen kunnen bovendien eveneens synthetische bindmiddelen bevatten.
Het gaat uiteindelijk om de precieze samenstelling en om welke stoffen er tijdens en na de productie kunnen vrijkomen.
Daarom vind ik het veel belangrijker om te weten welke lijm er daadwerkelijk gebruikt wordt dan om uitsluitend af te gaan op woorden als ‘groen’, ‘natuurlijk’ of ‘milieuvriendelijk’.
En nog iets: dat een lijm niet ruikt, betekent niet automatisch dat er helemaal geen emissies zijn. Ook daarvoor moet je naar de technische productspecificaties en eventuele emissietesten kijken.
Heeft de lijm ook invloed op de ventilatie van een matras?
Dit is een onderwerp dat mij als koudschuimspecialist bijzonder interesseert.
Een van de grote voordelen van goed HR-koudschuim is de open celstructuur. Hierdoor kan lucht zich relatief gemakkelijk door het schuim bewegen en kan vocht worden afgevoerd.
Wanneer je verschillende lagen koudschuim aan elkaar verlijmt, wil je natuurlijk niet dat de lijm een dikke, harde laag vormt die deze eigenschappen onnodig belemmert.
Daarom is niet alleen de soort lijm belangrijk, maar ook hoeveel lijm er wordt aangebracht en hoe dat gebeurt.
Met een geschikte lijm en een zorgvuldig aangebrachte, dunne en flexibele lijmverbinding kun je de schuimlagen goed aan elkaar bevestigen zonder dat de lijmnaad onnodig stug wordt.
Dat is precies wat ik wil bereiken.
Overigens is het te eenvoudig om te stellen dat iedere oplosmiddelhoudende lijm de ventilatie afsluit en iedere waterbasislijm die volledig intact laat. Dat hangt ook van de lijmformule en de manier van aanbrengen af.
Maar bij het ontwikkelen van een goed ventilerend matras hoort wat mij betreft absoluut dat je ook naar de lijmverbindingen kijkt.
Je kunt immers nog zulke mooie, open schuimen gebruiken, maar uiteindelijk moet het hele matras goed functioneren.
Is SIMALFA-lijm ook duurzamer?
Wat ik interessant vind aan de ontwikkelingen bij SIMALFA, is dat de fabrikant verder kijkt dan alleen het verlijmen van twee schuimlagen.
Er zijn inmiddels lijmformules ontwikkeld die chloorvrij en CR-vrij zijn, met een zeer lage emissie, een beperkte hoeveelheid benodigde lijm en een relatief lage CO₂-voetafdruk.
SIMALFA ontwikkelt daarnaast lijmen die beter aansluiten bij toekomstige recyclingprocessen. Denk bijvoorbeeld aan lijm waarmee schuimlagen later weer van elkaar kunnen worden gescheiden, of lijm die geschikt is voor het chemisch recyclen van polyurethaanschuim.
Dat vind ik een goede ontwikkeling.
We zijn in Nederland steeds beter bezig met het inzamelen en recyclen van oude matrassen. Maar dan moeten we natuurlijk ook kijken naar de materialen waarmee die matrassen oorspronkelijk gemaakt zijn.
Want hoe gemakkelijker de verschillende materialen later weer te verwerken of van elkaar te scheiden zijn, hoe beter dat kan zijn voor de recycling.
Dat wil niet zeggen dat ieder matras met SIMALFA-lijm automatisch volledig recyclebaar is. Daarvoor zijn ook de andere gebruikte materialen en de beschikbare recyclingtechnieken van belang.
Maar de lijm kan daar wel degelijk een rol in spelen.
Waarom wordt er zo weinig over de lijm verteld?
Wat mij opvalt, is dat er in de matrassenbranche ontzettend veel aandacht wordt besteed aan schuimsoorten, dichtheden, comfortzones en matrashoezen.
Dat zijn ook belangrijke zaken. Daar gaat mijn dagelijkse werk voor een groot deel over.
Maar de lijm wordt vrijwel nooit genoemd.
Ik vermoed dat de meeste consumenten niet eens weten dat hun matras uit meerdere verlijmde schuimlagen kan bestaan, laat staan dat ze weten welke lijm daarvoor gebruikt wordt.
En eerlijk gezegd kunt u dat aan een matras ook nauwelijks zien.
U kunt het matras openmaken, het schuim bekijken en eraan voelen, maar daarmee weet u nog steeds niet wat de samenstelling van de lijm is.
Dat moet de fabrikant u kunnen vertellen.
Mijn advies: vraag niet alleen naar het schuim
Wanneer u een nieuw matras gaat kopen, zou ik u willen adviseren om niet uitsluitend naar de kwaliteit van het schuim te kijken.
Vraag ook eens welke lijm er is gebruikt.
Is het een lijm op waterbasis? Bevat de lijm organische oplosmiddelen? Zijn er gegevens beschikbaar over de emissies? En zijn de schuimen behandeld met brandvertragers, middelen tegen huisstofmijt of andere chemische toevoegingen?
Het zijn misschien geen vragen die een matrassenverkoper dagelijks krijgt. Maar ik vind het wel heel normale vragen.
Tenslotte koopt u een product waarop u jarenlang iedere nacht zult slapen.
En dan mag u best weten wat erin zit.
Veelgestelde vragen over lijm in matrassen
Welke lijm wordt er gebruikt in matrassen?
Dat verschilt per fabrikant. Voor het verlijmen van schuimlagen worden onder andere watergedragen lijmen en lijmen met organische oplosmiddelen gebruikt. Zelf gebruik ik SIMALFA-lijm op waterbasis, omdat ik zo min mogelijk ongewenste stoffen aan mijn matrassen wil toevoegen.
Is lijm op waterbasis veiliger dan gewone matraslijm?
Waterbasislijm heeft als voordeel dat water het belangrijkste dragende medium is in plaats van een organisch oplosmiddel. Daardoor kan de blootstelling aan oplosmiddeldampen tijdens de verwerking worden beperkt. Maar waterbasis betekent niet automatisch dat een lijm volledig vrij is van emissies. De precieze samenstelling en eventuele emissietesten blijven belangrijk.
Waarom moet SIMALFA-lijm twintig uur drogen?
Niet iedere SIMALFA-lijm heeft twintig uur droogtijd nodig. Bij onze eigen productie houden we ongeveer twintig uur aan om de verlijmde schuimdelen goed te laten drogen en rusten. Dat past bij onze manier van werken. Ik vind het belangrijker om zorgvuldig te produceren dan om zo snel mogelijk een matras klaar te hebben.
Heeft de lijm invloed op de ventilatie van een matras?
Dat kan. De hoeveelheid gebruikte lijm, de manier van aanbrengen en de eigenschappen van de lijmverbinding kunnen invloed hebben op de luchtstroom tussen schuimlagen. Daarom is het belangrijk om een lijm te kiezen die geschikt is voor het verlijmen van flexibele, open schuimen.
Twintig uur wachten vind ik een kleine prijs
Na 38 jaar in het beddenvak, waarvan 28 jaar als matrasproducent, weet ik dat er bij het maken van een matras voortdurend keuzes moeten worden gemaakt.
Sommige keuzes maken de productie gemakkelijker. Andere kosten juist tijd of geld.
Voor mij staat voorop dat ik een matras wil maken waarvan ik achter de gebruikte materialen kan staan. Een matras dat goed ligt, lang meegaat, goed ventileert en zo min mogelijk onnodige chemische toevoegingen bevat.
Daar hoort voor mij ook de lijm bij.
Als dat betekent dat een verlijmd schuimblok bij ons twintig uur moet blijven liggen voordat we ermee verdergaan, dan vind ik dat geen enkel probleem.
Want als ik moet kiezen tussen een paar uur productietijd besparen of de zekerheid dat ik zorgvuldig met mijn materialen ben omgegaan, dan is die keuze voor mij niet moeilijk.
En ik denk dat veel consumenten daar precies zo over zouden denken als ze wisten dat ook de lijm een belangrijk onderdeel van hun matras is.