Een grootschalig onderzoek onder bijna 46.000 kinderen en tieners laat zien dat minder smartphonegebruik een duidelijke positieve invloed heeft op zowel de slaapkwaliteit als de mentale gezondheid van jongeren. De deelnemers legden gedurende drie weken hun smartphone en sociale media aan de kant. De resultaten zijn opvallend: beter slapen, minder depressieve klachten en een groter gevoel van welzijn.

Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met verschillende onderwijsinstellingen en organisaties in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Ook het Oostenrijkse ministerie van Onderwijs en de publieke omroep ORF waren betrokken bij het project.

Eerder onderzoek gaf al veelbelovende resultaten

De nieuwe studie bouwt voort op een kleinschaliger experiment uit het voorgaande jaar. Destijds deden 69 tieners mee aan een proef waarbij zij gedurende 21 dagen geen gebruikmaakten van sociale media en hun smartphone.

De onderzoekers zagen toen al een duidelijke verbetering van het psychisch welzijn van de deelnemers. De positieve resultaten waren aanleiding om het onderzoek op veel grotere schaal uit te voeren.

Na afloop van het experiment gaf meer dan twee derde van de deelnemers aan positiever te zijn gaan denken over het beperken van sociale media voor kinderen en jongeren.

Bijna 46.000 jongeren deden mee

Voor het uitgebreide onderzoek werden bijna 46.000 leerlingen van meer dan 600 scholen geselecteerd. Volgens de onderzoekers was de bereidheid om deel te nemen uitzonderlijk hoog.

Voordat het telefoonvrije experiment begon, werd een uitgebreide vragenlijst afgenomen. Daaruit bleek dat veel jongeren kampen met problemen die mogelijk samenhangen met intensief smartphone- en internetgebruik.

De resultaten vooraf waren opvallend:

• Ongeveer 50 procent van de jongeren gaf aan regelmatig slaapproblemen te ervaren.
• Bijna twee derde vertoonde lichte tot ernstige symptomen van depressie.
• Meer dan 70 procent liet tekenen zien van problematisch of risicovol internetgebruik.

Deze cijfers onderstrepen hoe groot de invloed van digitale media tegenwoordig is op het dagelijks leven van kinderen en tieners.

Betere slaap na drie weken zonder smartphone

Na drie weken zonder smartphonegebruik werd opnieuw een enquête afgenomen.

Uit de resultaten bleek dat bijna een kwart van de deelnemers sneller in slaap viel en minder problemen had met doorslapen. Ook jongeren die eerder ernstige slaapproblemen hadden, rapporteerden verbeteringen.

Volgens slaapexperts is dat niet verrassend. Het blauwe licht van smartphones kan de aanmaak van melatonine verstoren, het hormoon dat een belangrijke rol speelt bij het natuurlijke slaap-waakritme. Daarnaast zorgen meldingen, sociale media en voortdurende prikkels ervoor dat de hersenen minder gemakkelijk tot rust komen.

Door deze factoren tijdelijk weg te nemen, krijgt het lichaam meer kans om een gezond slaappatroon te ontwikkelen.

Minder depressieve klachten en meer psychisch welzijn

Niet alleen de slaapkwaliteit verbeterde. Ook de mentale gezondheid van de deelnemers liet een duidelijke vooruitgang zien.

Bij ongeveer 18 procent van de jongeren werd een toename van het psychisch welzijn vastgesteld. Daarnaast steeg het aantal deelnemers zonder depressieve klachten met ongeveer 15 procent.

Vooral meisjes profiteerden opvallend sterk van de telefoonvrije periode.

De onderzoekers wijzen erop dat sociale media enerzijds voor verbinding kunnen zorgen, maar anderzijds ook gevoelens van stress, prestatiedruk, sociale vergelijking en onzekerheid kunnen versterken. Een tijdelijke pauze van deze constante informatiestroom lijkt daarom een positief effect te hebben op het mentale welzijn van veel jongeren.

Minder problematisch internetgebruik

Ook het aantal jongeren met problematisch internetgebruik daalde.

Voor aanvang van het onderzoek werd meer dan 70 procent van de deelnemers aangemerkt als risicogebruiker. Na drie weken zonder smartphone was dat percentage gedaald naar ongeveer 58 procent.

Hoewel dit nog steeds een aanzienlijk aantal is, laat het onderzoek zien dat gedragsverandering mogelijk is wanneer jongeren tijdelijk afstand nemen van hun digitale gewoonten.

Verveling maakte plaats voor nieuwe activiteiten

Veel deelnemers gaven aan dat de eerste dagen zonder smartphone lastig waren. Verveling speelde daarbij een belangrijke rol.

Opvallend genoeg ontdekten veel jongeren al snel alternatieve manieren om hun tijd te besteden. Zij gingen vaker naar buiten, spraken meer af met vrienden, begonnen meer te lezen, maakten muziek of namen deel aan andere creatieve activiteiten.

De onderzoekers zien dit als een belangrijk signaal dat jongeren niet per definitie afhankelijk zijn van digitale prikkels, mits zij de kans krijgen om andere bezigheden te ontdekken.

Opvallend hoog aantal deelnemers maakte experiment af

Volgens de onderzoekers was het percentage deelnemers dat het volledige experiment voltooide uitzonderlijk hoog.

De meeste uitval vond plaats tijdens de eerste dag. Daarna bleef het aantal deelnemers vrijwel stabiel. Dit wijst erop dat veel jongeren, ondanks de aanvankelijke moeilijkheden, goed in staat waren om zich aan de afspraken van het onderzoek te houden.

Toenemende discussie over sociale media voor kinderen

De onderzoeksresultaten komen op een moment waarop wereldwijd steeds vaker wordt gesproken over het beperken van sociale media voor kinderen en jongeren.

In Oostenrijk wordt gewerkt aan plannen om sociale media voor kinderen jonger dan 14 jaar vanaf 2027 strenger te reguleren.

Australië ging nog een stap verder en voerde eerder al een verbod in op sociale media voor jongeren onder de 16 jaar.

Ook in Nederland groeit de maatschappelijke discussie hierover. Uit recente peilingen blijkt dat ongeveer 63 procent van de Nederlanders voorstander is van een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar.

Wat kunnen ouders hiervan leren?

Hoewel een volledig smartphoneverbod niet voor ieder gezin haalbaar of wenselijk is, laat dit onderzoek duidelijk zien dat minder schermtijd voordelen kan opleveren voor zowel de slaap als de mentale gezondheid van kinderen en tieners.

Regelmatige schermvrije momenten, geen smartphone in de slaapkamer en bewuste omgang met sociale media kunnen bijdragen aan:

• Betere slaapkwaliteit
• Minder slaapproblemen
• Meer rust in het hoofd
• Minder stress en depressieve gevoelens
• Een gezondere balans tussen online en offline activiteiten

De resultaten van dit grootschalige onderzoek suggereren dat juist die balans een belangrijke sleutel kan zijn tot een gezondere ontwikkeling van jongeren in een steeds digitalere wereld.

Chris Nederhorst

Mijn naam is Chris Nederhorst, oprichter van matras.info. Ik werk al 36 jaar met veel plezier in de matrassenbranche en deel hier graag mijn kennis. Mocht u nog vragen hebben, bel mij gerust! U kunt mij bereiken op 070-3387010.

Delen op: