Krampen in kuiten en benen 's nachts: oorzaak en wat helpt

Chris NederhorstGeplaatst op Bijgewerkt op 8 min lezen

Krampen in uw kuiten kunnen u abrupt wakker maken. Meestal zijn deze nachtelijke spierkrampen onschuldig en is er geen duidelijke oorzaak. Trek bij kramp uw voet en tenen rustig naar u toe om de kuit te rekken; bij terugkerende klachten kunt u rekoefeningen voor het slapen proberen, en bij ernstige klachten overlegt u met uw huisarts. Bron: NHS.

Als slaap- en matrasexpert vind ik vooral belangrijk dat u weet wat u vannacht kunt doen. Daarvoor kijken we ook naar iets eenvoudigs: hebben uw voeten eigenlijk voldoende ruimte onder het dekbed?

Wat is een spierkramp?

Bij spierkramp trekt een spier onwillekeurig samen en ontspant deze niet meteen. De spier voelt hard aan, soms als een duidelijke knoop. U kunt uw been of voet daardoor even moeilijk bewegen.

Vrouw ligt op bed en houdt met haar hand haar verkrampte kuit vast

Nachtelijke kramp zit meestal in de kuit, maar kan ook voorkomen in de voet, tenen of het bovenbeen. De pijn begint plotseling en houdt doorgaans seconden tot enkele minuten aan. Daarna kan de spier nog gevoelig zijn, alsof u hem te zwaar heeft belast. Dat napijngevoel betekent niet automatisch dat er nog steeds kramp is. Bron: MedlinePlus.

Waarom krijgt u 's nachts kramp?

Bij gewone nachtelijke kuitkrampen blijft de oorzaak vaak onbekend. Waarschijnlijk speelt een verhoogde prikkelbaarheid van de zenuwen naar de spier een rol. Kramp betekent dus niet vanzelf dat u magnesium tekortkomt.

Ouderen en vrouwen hebben vaker kuitkrampen. Ook tijdens de zwangerschap neemt de kans toe; meer daarover leest u bij slapen tijdens de zwangerschap. Zwaar sporten en weinig drinken kunnen klachten uitlokken. Bron: Thuisarts.

Wordt u ouder en verandert ook uw nachtrust? Lees dan verder over slapen en ouder worden.

Kunnen medicijnen of ziekten kramp veroorzaken?

Sommige medicijnen kunnen spierkrampen geven. Voorbeelden zijn bepaalde bloeddrukverlagers, zoals amlodipine en nifedipine, bepaalde cholesterolverlagers, de statines, en bepaalde plastabletten. Dat betekent niet dat elke kramp door uw medicijn komt. Begonnen de klachten na het starten of verhogen van een middel? Overleg met uw arts of apotheek en stop niet zelf. Bronnen: Thuisarts en het Farmacotherapeutisch Kompas over statinen en thiaziden.

Spierkrampen kunnen daarnaast voorkomen bij zenuwaandoeningen, een verminderde bloedtoevoer, schildklierproblemen of nierdialyse. Zulke oorzaken vragen om een beoordeling van het hele klachtenpatroon. Alleen nachtelijke kuitkramp is onvoldoende om daaruit een ziekte af te leiden. Bron: MedlinePlus.

Wat doet u bij een kramp?

Rek de verkrampte spier rustig. De beweging hangt af van de plek waar de kramp zit.

Kramp in de kuit

Ga zitten en strek het pijnlijke been. Trek de voorkant van uw voet en uw tenen richting uw scheenbeen. Houd de rek rustig vast, zonder te veren.

Kunt u veilig staan? Zoek steun, zet het pijnlijke been naar achteren en houd de hiel op de vloer. Buig het voorste been en beweeg voorzichtig naar voren totdat u rek voelt in de achterste kuit.

Kramp in voeten en tenen

Trekken uw tenen naar beneden of krom? Beweeg ze voorzichtig terug en trek de voorvoet rustig naar u toe. Masseer de voetzool eventueel zachtjes. Forceer de tenen niet als de pijn hierdoor toeneemt.

Vrouw zit op bed en masseert haar voet en tenen

Kramp in het bovenbeen

Bij kramp aan de achterkant kan het helpen het been te strekken en de voet naar u toe te bewegen. Zit de kramp aan de voorkant, buig dan voorzichtig de knie en breng de hiel richting uw bil. Houd u daarbij vast aan een stevige steun.

Zodra bewegen weer lukt, kunt u rustig wat lopen. Zachte massage of een warme handdoek kan prettig zijn. Bronnen: Mayo Clinic en MedlinePlus.

Ga niet hard trekken of door scherpe pijn heen rekken. Een supplement of pijnstiller is ook geen snelle manier om een lopende kramp te stoppen: daarvoor is rustig rekken de aangewezen eerste stap.

Nachtelijke kramp voorkomen

Probeer regelmatig uw kuiten te rekken

U kunt proberen of regelmatig rekken de krampen vermindert. Het werkt niet bij iedereen.

Een oefening voor het slapengaan:

  1. Ga voor een muur staan en zet uw handen ertegenaan.
  2. Plaats één been achter het andere.
  3. Houd de achterste knie gestrekt en de hiel op de grond.
  4. Buig de voorste knie totdat u een rustige rek in de achterste kuit voelt.
  5. Houd dit 30 tot 60 seconden vast en wissel van been.

Deze duur wordt beschreven door Mayo Clinic. Thuisarts adviseert eveneens rekken vlak voor het slapen, maar noemt geen vast aantal seconden of herhalingen.

Er bestaan verschillende oefenschema's. De NHS beschrijft bijvoorbeeld drie korte oefenmomenten per dag, waarvan het laatste vlak voor bed. Begin met een routine die u prettig kunt volhouden en bouw geen krachttraining van het rekken. Bron: NHS.

Houd uw dagelijkse belasting in de gaten

Blijf overdag bewegen. Krijgt u juist na zware trainingen kramp, probeer dan tijdelijk minder intensief te sporten en kijk of dat verschil maakt. Meer over de combinatie van inspanning en nachtrust leest u bij sport en slaap.

Noteer eventueel wanneer u kramp krijgt, hoe lang die duurt en wat u die dag heeft gedaan. Zo wordt een mogelijk patroon duidelijker en kunt u uw klachten concreet bespreken.

Geef uw voeten ruimte in bed

Mijn praktische advies is om ook even naar het voeteneinde te kijken. Een strak ingestopt dekbed kan uw voeten naar beneden drukken. Met de tenen van u af staat de kuit in een verkorte positie.

Probeer het volgende:

  • Maak het beddengoed bij uw voeten losser.
  • Controleer of u uw enkels vrij kunt bewegen.
  • Probeer op uw zij te liggen met uw knieën licht gebogen.
Blote voeten steken los onder het dekbed uit aan het voeteneinde

Probeer het dekbed bij uw voeten losser te leggen. Of dit de krampen vermindert, verschilt per persoon.

Ook Thuisarts noemt los beddengoed en een andere slaaphouding als mogelijkheden. Of deze aanpassingen de krampen verminderen, is niet zeker. Zie ze als iets om uit te proberen, zonder er een behandeling van te verwachten. Bron: Thuisarts.

Drukt het dekbed nog op uw tenen, dan kunt u praktisch proberen het bij het voeteneinde wat op te tillen met een klein kussen eronder. Het doel is bewegingsruimte; voor deze specifieke oplossing is geen bewezen werking tegen kramp vastgesteld.

Alleen vanwege kuitkrampen zou ik u geen nieuw matras adviseren. Begin met de ruimte voor uw voeten en een houding waarin u prettig kunt ontspannen.

Magnesium, kinine, drinken en andere middelen

Helpt magnesium tegen kramp?

Bij gewone nachtelijke kuitkrampen is extra magnesium doorgaans niet zinvol. Onderzoek, vooral bij oudere volwassenen, laat geen betekenisvol preventief voordeel zien. Bij kramp tijdens de zwangerschap kan magnesiumoxide volgens Thuisarts wel helpen, al is het onderzoek daarnaar niet eenduidig; overleg hierover met uw verloskundige of huisarts. Een vastgesteld magnesiumtekort is een andere situatie en vraagt om gericht advies. Lees ook onze uitleg over natuurlijke slaapmiddelen. Bronnen: Cochrane en Thuisarts.

Kinine, hydrokinine en tonic

Hydrokinine kan bij sommige mensen het aantal krampen verminderen, maar heeft een beperkt effect en kan bijwerkingen geven, zoals misselijkheid, oorsuizen en gehoor- of zichtproblemen. Het is geen eerste keuze. Alleen bij ernstige, aanhoudende klachten kan de huisarts een korte proefbehandeling bespreken. Tijdens de zwangerschap is het middel niet geschikt. Bronnen: Thuisarts en Farmacotherapeutisch Kompas.

Tonic bevat kinine, maar is geen geschikte manier om zelf krampen te behandelen. Gebruik het niet als alternatief voor overleg met uw huisarts. Het Zorginstituut is bovendien terughoudend over hydrokinine vanwege de beperkte meerwaarde en mogelijke gezondheidsrisico's. Bron: Zorginstituut Nederland.

Wat moet u drinken?

Drink verspreid over de dag voldoende. Heeft u veel gezweet, dan verdient het aanvullen van vocht extra aandacht. Meer drinken lost echter niet iedere nachtelijke kramp op: de oorzaak is vaak onbekend. Een sportdrank of extra zout is daarom geen standaardoplossing. Heeft u een vochtbeperking, houd u dan aan het advies van uw behandelaar. Bron: MedlinePlus.

Vitamine B en calcium

Er is onvoldoende goed bewijs om vitamine B of calcium speciaal tegen nachtelijke kuitkrampen te adviseren. Zelf allerlei supplementen combineren levert daarom geen vanzelfsprekend voordeel op. Bron: Thuisarts.

Kramp of rusteloze benen?

Bij kramp trekt een spier plotseling hard en pijnlijk samen. Bij rusteloze benen staat juist een onaangenaam gevoel met bewegingsdrang op de voorgrond. De klachten ontstaan vooral tijdens rust en verminderen tijdelijk door bewegen, zonder de kenmerkende harde spierknoop. Herkent u dat laatste? Lees dan verder over rusteloze benen. Bron: Thuisarts.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak als de krampen vaak terugkomen, uw slaap verstoren of ondanks aanpassingen ernstig blijven. Bespreek ook krampen met gevoelsverlies, tintelingen, krachtsverlies, zichtbaar dunner wordende spieren of klachten na een nieuw medicijn. Pijn tijdens het lopen verdient eveneens beoordeling. Bronnen: MedlinePlus en Mayo Clinic.

Bel direct uw huisarts of de huisartsen-spoedpost als uw pijnlijke kuit ook dik en warmer dan normaal is. Dat kan passen bij een trombosebeen. Bel eveneens direct bij kuitpijn met sneller ademen of pijn bij het ademen. Behandel dit niet als gewone nachtelijke kramp. Bron: Thuisarts.

Blijft u door de klachten wakker liggen, benoem dat dan tijdens de afspraak. Lees ook over de gevolgen van slecht slapen.

Bronnen en verantwoording

Voor de medische informatie in dit artikel zijn onder andere onderstaande bronnen geraadpleegd. Bij adviezen waarvan de werking onzeker is, benoemen we die onzekerheid.

Dit artikel geeft algemene informatie over nachtelijke spierkrampen en slapen. Het vervangt geen persoonlijk advies van uw huisarts of apotheker.

Veelgestelde vragen

Wat kun je doen tegen kramp in je kuit 's nachts?

Strek uw been en trek uw voet en tenen rustig naar uw scheenbeen. Kunt u veilig staan, probeer dan met steun de hiel op de grond te houden en de kuit te rekken.

Wat is de oorzaak van kramp in de benen bij ouderen?

Vaak blijft de oorzaak onbekend. Medicijnen, belasting en problemen met zenuwen of bloedvaten kunnen meespelen; ouder worden betekent niet automatisch dat u een mineralentekort heeft.

Helpt magnesium tegen kramp?

Bij gewone nachtelijke kuitkrampen is geen betekenisvol voordeel aangetoond, vooral in onderzoek bij ouderen. Bij zwangere vrouwen kan magnesiumoxide volgens Thuisarts wel helpen, al is het onderzoek niet eenduidig: bespreek supplementen met uw verloskundige of huisarts.

Wat moet je drinken als je kramp hebt?

Water is een prima keuze als u dorst heeft of vocht moet aanvullen. Drinken laat een lopende kramp niet direct verdwijnen; daarvoor kunt u de spier rustig rekken.

Is kramp in je been gevaarlijk?

Een kortdurende spierkramp is meestal onschuldig. Aanhoudende pijn of een dikke, warme kuit vraagt wel om beoordeling; bel bij die combinatie direct de huisarts of huisartsen-spoedpost.

Waarom krijg je kramp in de zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap komen kuitkrampen vaker voor, maar de precieze oorzaak is niet duidelijk. Het betekent niet automatisch dat u een tekort heeft; de klachten verdwijnen meestal na de bevalling.

Over de auteur

Chris Nederhorst – Matrasontwerper en onafhankelijk specialist in koud- en traagschuim. 38 jaar vakkennis en ervaring in het beddenvak, waarvan 28 jaar als matrasproducent. Meer over Chris

9 reacties

  1. Janneke

    Bijzonder dat ik hier info tegenkom over het negatieve effect van metaal in bed of matras.
    Volgens mij kunnen krampen soms ook te maken hebben met schildklierproblemen. Medicijnen gebruiken bij kramp lijkt me niet slim. Bètablokkers en calciumblokkers verminderen de aanmaak van melatonine. Lig je niet wakker van de krampen, dan lig je wel wakker door verslechterde slaapkwaliteit. Ik zou eerder denken aan voedingssupplementen en misschien bepaalde therapieën als osteopathie. Kan soms ook te maken hebben met hele verteringssysteem.
    Heb zelf snel kramp als ik schoenen met te soepele zolen draag.

  2. rita loman

    Ik heb vreselijke krampen in beide benen, voeten, tenen, kuiten, scheenbeen en vannacht overal tegelijk, wordt er stapelgek van, ik heb 1 kunstknie en andere knie is ook artrose en ook in mijn voet het doet zo zeer, ik kan me niet bewegen of het begint weer.

  3. Slaap Zacht

    een paar hotelzeepjes aan het voeteinde onder het hoeslaken stoppen doet wonderen

  4. H meijer

    Al jaren heb ik een roestige ijzeren nijptang onder mijn matras en sibdsduen nooit meer kramp. Ook meerdere malen getest door de tang weer weg te nemen en de kramp begon weer.

  5. D. van Rooyen

    Sommige mensen hebben baat bij het gebruik van magnesiumtabletten of magnesiumrijk bronwater om spierkramp tegen te gaan. Ik heb er zelf geen ervaring mee.

  6. odette Gybels

    wie kan mij helpen ,tegen de morgen heb ik bijna elke morgen kramp in de voeten en benen
    is altijd vroeg in de morgen ,moet dan mijn bed uit wat rond wandelen ,een legging of pyama broek en kousern aandoen ,en dan gaat de krazmp weg ,is alsof het door kou komt dat ik tegen de morgen deze krampen heb en dikwijls zeer pijnlijk

  7. herman Jacobs

    Heb ik ook, ik ga maar tegenwoordig zo laat mogelijk na bed, als ik namelijk al vroeg na bed ga moet ik s’nachts al opstaan van de pijn.

  8. PJH .vogels

    Ik wor s nachts zeker 3 keer wakker van de pijn IN KUITEN EN GROTE TEEN..DOET VERSCHRIKKELIJK VEEL PIJN. doe er van alles aan maar er is niets dat helpt alleen veel pijn.

  9. JGT

    Als u een Simvastatine-gebruiker bent ligt daarin de oorzaak. Statines staan bekend om spierkrampen als bijwerking.