Slecht slapen tijdens de zwangerschap komt ontzettend veel voor. In de eerste maanden spelen vooral hormonale veranderingen, misselijkheid en vaker moeten plassen een rol. Later worden de groeiende buik, rug- en bekkenklachten, brandend maagzuur en het vinden van een prettige slaaphouding steeds belangrijker. Op uw zij slapen met wat extra ondersteuning van kussens kan veel verschil maken.
Een zwangerschap is natuurlijk iets bijzonders. Maar laten we eerlijk zijn: voor veel vrouwen is het lichamelijk behoorlijk zwaar. Er verandert ontzettend veel en juist wanneer u behoefte heeft aan extra rust, blijkt goed slapen ineens een stuk moeilijker. In het begin bent u misschien voortdurend moe, maar ligt u 's nachts toch wakker. En tegen het einde van de zwangerschap wordt het soms een hele onderneming om alleen al een prettige houding te vinden.
Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en heb in die tijd met veel mensen gesproken over hun nachtrust. Ook zwangere vrouwen vragen regelmatig advies over hun matras, hoofdkussen of slaaphouding. Wat mij daarbij opvalt, is dat vaak wordt gedacht dat een ander matras de oplossing moet zijn. Maar dat hoeft helemaal niet. Soms maakt een kussen tussen de knieën, wat extra ondersteuning onder de buik of een kleine aanpassing aan het bed al een groot verschil.
Daarom wil ik in dit artikel niet alleen uitleggen waarom slapen tijdens de zwangerschap zo lastig kan zijn, maar vooral wat u zelf kunt doen om wat gemakkelijker en comfortabeler te liggen.
Waarom slaapt u slechter als u zwanger bent?
Tijdens de zwangerschap verandert uw lichaam voortdurend. Dat begint al ruim voordat uw buik zichtbaar wordt. De hormoonhuishouding verandert, uw lichaam heeft meer energie nodig en allerlei lichamelijke processen passen zich aan de zwangerschap aan.
Vooral het hormoon progesteron speelt hierbij een rol. Dat kan ervoor zorgen dat u zich overdag bijzonder slaperig voelt. Maar vermoeid zijn betekent natuurlijk niet automatisch dat u 's nachts heerlijk slaapt. Misselijkheid, vaker moeten plassen, gevoelige borsten, lichamelijke ongemakken en spanning kunnen de slaap behoorlijk verstoren. Naarmate de zwangerschap vordert, komen daar vaak andere klachten bij.

Vaker naar het toilet moeten
Veel vrouwen moeten tijdens de zwangerschap vaker plassen. Dat kan al in de eerste maanden beginnen en later opnieuw toenemen. De groeiende baarmoeder oefent druk uit op de blaas, waardoor u sneller het gevoel krijgt dat u naar het toilet moet. Wanneer u daardoor meerdere keren per nacht uit bed moet, wordt uw slaap natuurlijk steeds onderbroken.
Meer hierover leest u in Nachtelijk toiletbezoek.
Rugpijn, bekkenpijn en moeilijk kunnen draaien
Ook rug- en bekkenklachten komen regelmatig voor. Door de groeiende buik verandert de belasting van uw lichaam. Bovendien worden bepaalde banden en gewrichten tijdens de zwangerschap soepeler.
Dat kan ervoor zorgen dat een houding die vroeger heerlijk lag, ineens helemaal niet meer prettig is. Vooral langdurig op één zij liggen kan dan vervelend worden, zeker wanneer schouders en heupen op een stevig matras veel druk ervaren.
Rusteloze benen en nachtelijke krampen
Sommige zwangere vrouwen krijgen last van een vervelend, onrustig gevoel in hun benen. Vooral wanneer ze 's avonds rustig liggen, ontstaat de behoefte om de benen voortdurend te bewegen. Dat noemen we rusteloze benen. Ook nachtelijke spierkrampen kunnen de nachtrust verstoren.
Bij ernstige klachten kan de verloskundige of huisarts beoordelen of bijvoorbeeld een ijzertekort meespeelt. Ga niet op eigen initiatief ijzer of andere supplementen gebruiken.
Brandend maagzuur, dromen en piekeren
Naarmate de baarmoeder groter wordt, neemt ook de kans op brandend maagzuur toe. Vooral wanneer u gaat liggen, kan maaginhoud gemakkelijker terugstromen richting de slokdarm. Daarnaast hebben sommige vrouwen bijzonder levendige dromen of nachtmerries.
En dan is er natuurlijk nog alles waar u over kunt nadenken: de gezondheid van uw kindje, de bevalling, veranderingen in het dagelijks leven en alles wat nog geregeld moet worden. Dat zijn begrijpelijke onderwerpen om mee bezig te zijn, maar wanneer u midden in de nacht blijft piekeren, helpt dat natuurlijk niet om weer in slaap te vallen.
Slapen tijdens het eerste trimester: moe, maar niet altijd goed slapen
De eerste drie maanden van de zwangerschap kunnen behoorlijk vermoeiend zijn. Juist in deze periode vinden grote hormonale veranderingen plaats. Volgens Thuisarts hebben veel vrouwen dan meer slaap nodig. Ook misselijkheid komt vooral in het begin veel voor.
Sommige vrouwen voelen zich overdag zo moe dat ze nauwelijks hun ogen kunnen openhouden, terwijl ze 's nachts toch regelmatig wakker worden.
Mijn advies zou zijn om in deze periode goed naar uw lichaam te luisteren. Bent u bijzonder moe, probeer dan wat extra rustmomenten te nemen. U hoeft niet alles op dezelfde manier te blijven doen als vóór uw zwangerschap.
- Een korte rustpauze overdag kan prettig zijn. Let alleen op met lange dutjes laat op de middag, omdat die het inslapen in de avond moeilijker kunnen maken.
- Heeft u veel last van misselijkheid, probeer dan kleinere maaltijden verspreid over de dag.
- Probeer een zo regelmatig mogelijk slaapritme aan te houden, zonder uzelf voortdurend onder druk te zetten om precies een bepaald aantal uren te slapen.
Slapen tijdens het tweede trimester: vaak een rustigere periode
Veel vrouwen merken dat ze tijdens het tweede trimester wat meer energie krijgen. De misselijkheid neemt vaak af en de buik is meestal nog niet zo groot dat iedere slaaphouding lastig wordt. Voor sommigen is dit dan ook de prettigste periode van de zwangerschap.
Maar dat geldt natuurlijk niet voor iedereen. Rugpijn, bekkenklachten, rusteloze benen of maagzuur kunnen ook in deze maanden al voorkomen.
Ik zou deze periode vooral gebruiken om alvast aandacht te besteden aan een prettige slaaphouding. Wanneer u normaal gesproken graag op uw buik of rug slaapt, kunt u bijvoorbeeld proberen of zijslapen met een kussen tussen de knieën prettig is. U hoeft zich daarbij niet te forceren. Het gaat erom dat u een comfortabele houding vindt die ook later in de zwangerschap goed bruikbaar is.
Slapen tijdens het derde trimester: de laatste maanden zijn vaak het lastigst
In de laatste drie maanden wordt goed slapen voor veel vrouwen opnieuw moeilijker. De buik wordt steeds groter, omdraaien kost meer moeite en soms lijkt het alsof er geen enkele houding meer bestaat waarin alles prettig ligt.
Ook kan uw kindje behoorlijk actief zijn wanneer u net wilt gaan slapen. Dat is natuurlijk prachtig, maar niet altijd even handig voor uw nachtrust. Daarnaast kunnen maagzuur, druk op de blaas en rug- of bekkenklachten toenemen.
Juist in deze periode zou ik veel aandacht besteden aan ondersteuning tijdens het zijslapen. Een kussen onder de buik, tussen de knieën en eventueel achter de rug kan helpen om gemakkelijker ontspannen te liggen.
En vergeet vooral niet dat rust overdag ook belangrijk blijft. U hoeft niet iedere slechte nacht onmiddellijk te compenseren met uren extra slaap. Maar wanneer uw lichaam aangeeft dat het vermoeid is, is het verstandig daar rekening mee te houden.
Wat is de beste slaaphouding tijdens de zwangerschap?
Vanaf ongeveer 28 weken zwangerschap is het advies om op uw zij in slaap te vallen, links of rechts. Dit is misschien wel de belangrijkste vraag van het hele artikel.
De Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV) heeft hierover in 2020 een wetenschappelijk advies gepubliceerd. Uit onderzoek blijkt dat op de rug in slaap vallen tijdens het laatste deel van de zwangerschap samenhangt met een verhoogd risico op doodgeboorte. Mogelijk speelt de druk van de baarmoeder op grote bloedvaten daarbij een rol.
Daarom wordt geadviseerd om vanaf ongeveer 28 weken zoveel mogelijk op de zij te slapen. Dat geldt zowel bij het naar bed gaan als wanneer u na een nachtelijk toiletbezoek opnieuw in slaap valt, en ook bij een dutje overdag.

Vanaf ongeveer 28 weken wordt geadviseerd om op de zij in slaap te vallen, links of rechts.
Is links slapen beter dan rechts slapen?
Er wordt regelmatig beweerd dat zwangere vrouwen uitsluitend op hun linkerzij zouden moeten slapen. Maar dat is te stellig. Volgens de NHS zijn zowel de linker- als rechterzij geschikte slaaphoudingen tijdens de zwangerschap.
Het belangrijkste is dus niet dat u de hele nacht krampachtig op uw linkerzij probeert te blijven liggen. Veel prettiger is het om tussen links en rechts te kunnen wisselen wanneer uw schouder of heup gevoelig wordt.
En wanneer u wakker wordt op uw rug?
Dan hoeft u absoluut niet in paniek te raken. Het advies gaat vooral over de houding waarin u vanaf ongeveer 28 weken in slaap valt. Wordt u wakker en ontdekt u dat u op uw rug ligt, draai dan rustig weer op uw zij en probeer verder te slapen. Dat is ook precies hoe de NHS het adviseert.
En op uw buik slapen? In het begin van de zwangerschap kan dat meestal nog prima zolang het comfortabel aanvoelt. Naarmate uw buik groeit, wordt die houding vanzelf minder praktisch.
Meer over slaaphoudingen leest u in Wat is de beste slaaphouding?
Een zwangerschapskussen of voedingskussen: helpt dat echt?
Wat mij betreft kan een goed kussen tijdens de zwangerschap bijzonder nuttig zijn. Vooral wanneer u gedurende een lange periode op uw zij ligt, kan wat extra ondersteuning veel comfort opleveren.
Een zwangerschapskussen is meestal een lang, gebogen of U-vormig kussen dat op verschillende plaatsen ondersteuning kan bieden. U kunt een gedeelte tussen uw knieën leggen, een ander gedeelte onder uw buik plaatsen en eventueel uw rug ondersteunen. Daardoor kan de houding wat stabieler aanvoelen en hoeft u niet voortdurend zelf een prettige positie te zoeken.

Een kussen tussen de knieën
Dit is een eenvoudige tip die ik bij zijslapers vaak geef, ook buiten de zwangerschap. Wanneer u op uw zij ligt, kan het bovenste been naar voren zakken en kan het bekken wat verdraaien. Een kussen tussen de knieën kan helpen om de benen prettiger ten opzichte van elkaar te houden. Soms is het fijn om het kussen wat langer te nemen, zodat ook de onderbenen ondersteuning krijgen.
Een kussen onder de buik
Naarmate de buik groter wordt, kan het prettig zijn om de onderzijde licht te ondersteunen met een klein, zacht kussen. Het moet niet tegen de buik drukken of een geforceerde houding veroorzaken. Het gaat alleen om het opvullen van de ruimte tussen de buik en het matras. Ook een kussen achter de rug kan helpen wanneer u graag wat steun voelt.
Heeft u daarvoor een speciaal zwangerschapskussen nodig?
Nee, helemaal niet. Een gewoon hoofdkussen of een paar losse kussens kunnen vaak precies hetzelfde doel dienen.
Dat vind ik belangrijk om te benadrukken, want op internet worden de meest uiteenlopende zwangerschapskussens aangeboden. Sommige zijn ongetwijfeld bijzonder praktisch, maar u hoeft geen duur speciaal kussen te kopen omdat u zwanger bent. Probeer eerst eens wat u met de kussens die u al heeft kunt bereiken.
Een voedingskussen, dat meestal bedoeld is om later de baby tijdens het voeden te ondersteunen, kunt u tijdens de zwangerschap overigens ook gebruiken als lichaamskussen. Het belangrijkste is dat het voldoende steun geeft, gemakkelijk te verplaatsen is en niet onnodig warm aanvoelt.
Welk matras is het beste als u zwanger bent?
Dit is natuurlijk het onderwerp waar ik vanuit mijn eigen ervaring als matrasontwikkelaar veel over kan vertellen.
Wanneer iemand zwanger is, verandert het gewicht en de lichaamsvorm. Daardoor kan een matras dat vóór de zwangerschap heerlijk lag, ineens minder prettig worden. Vooral bij het zijslapen kan extra druk ontstaan op de schouders en heupen. Een matras dat daar onvoldoende meegeeft, kan behoorlijk oncomfortabel worden.
Maar dat betekent niet dat u automatisch een zachter matras moet kopen. Het bekken en de onderrug hebben immers ook voldoende ondersteuning nodig.
Drukverdeling en ondersteuning moeten in balans zijn
Persoonlijk vind ik een matras waarop schouders en heupen voldoende kunnen wegzakken, terwijl het middelste gedeelte van het lichaam goed ondersteund blijft, meestal een prettige uitgangspositie.

Schouders en heupen moeten kunnen wegzakken, terwijl de rest van het lichaam ondersteund blijft.
Daarbij kunnen kwalitatief goed koudschuim, latex of bepaalde traagschuimconstructies interessant zijn. Maar ik zou geen van deze materialen als de enige juiste keuze voor zwangere vrouwen presenteren. De stevigheid, de opbouw en de manier waarop het matras reageert op uw lichaam zijn veel belangrijker dan de materiaalnaam alleen.
Ook moet u zich gemakkelijk kunnen omdraaien. Vooral tegen het einde van de zwangerschap kan dat lastig worden. Een heel zacht matras waarin u diep wegzakt, maakt het soms nog moeilijker.
Meer hierover leest u in mijn artikel over matrassen voor zijslapers.
Moet u een nieuw matras kopen tijdens de zwangerschap?
Nee, zeker niet automatisch. Sterker nog, wanneer uw matras vóór de zwangerschap goed beviel en nog in prima conditie is, zou ik eerst proberen het ligcomfort tijdelijk aan te passen. Misschien helpt een extra kussen al voldoende.
Wanneer het matras vooral wat te stevig aanvoelt bij schouders en heupen, kan een geschikte topper soms meer comfort geven. Een topper kan de drukverdeling aan het oppervlak veranderen, zonder dat u meteen een compleet nieuw matras hoeft te kopen. Wel zou ik oppassen met een topper die zo zacht is dat u er diep in wegzakt. Omdraaien moet gemakkelijk blijven.
En wanneer de ondersteuning van uw bestaande matras werkelijk niet goed is, zal een topper dat probleem meestal niet volledig oplossen. Meer informatie vindt u in Matrastopper of oplegmatras: wat is het verschil?
Een zogenaamd speciaal zwangerschapsmatras is naar mijn mening dan ook lang niet altijd nodig. Juist omdat de lichamelijke veranderingen tijdelijk zijn, zou ik eerst kijken of u met eenvoudige aanpassingen weer prettig kunt slapen.
Wat kunt u verder zelf doen om beter te slapen tijdens de zwangerschap?
Een prettig bed is belangrijk, maar uw slaapgewoonten spelen natuurlijk ook mee. Probeer op vaste tijden naar bed te gaan en op te staan. Zorg overdag voor voldoende daglicht en blijf bewegen binnen uw mogelijkheden. Wandelen of zwemmen kan voor veel zwangere vrouwen prettig zijn, ook bij lichte rug- of bekkenklachten.
Heeft u veel last van vermoeidheid, neem dan rust wanneer dat nodig is. Probeer tegelijkertijd te voorkomen dat u iedere middag urenlang slaapt, waardoor u 's avonds niet meer moe bent.
Minder drinken vlak voor bedtijd
Wanneer u 's nachts vaak naar het toilet moet, kan het helpen om het grootste deel van uw vocht eerder op de dag te drinken. Maar ik zou u zeker niet adviseren om overdag te weinig te drinken. Voldoende vocht blijft tijdens de zwangerschap bijzonder belangrijk.
Wat helpt bij brandend maagzuur?
Eet liever kleinere maaltijden en probeer vlak voor het slapengaan geen zware maaltijd meer te nemen. Heeft u vooral last wanneer u ligt, dan kan het helpen om het hoofdeinde van het bed wat hoger te zetten. Thuisarts noemt bij zwangerschap een verhoging van ongeveer 10 tot 25 centimeter als mogelijke maatregel bij brandend maagzuur.
Dat is iets anders dan alleen een extra dik hoofdkussen gebruiken, waardoor vooral de nek buigt. Ondersteuning van het bovenlichaam werkt vaak prettiger. Bij ernstige of aanhoudende klachten is overleg met de huisarts verstandig.
Ontspanning is minstens zo belangrijk
Een zwangerschap brengt natuurlijk ook allerlei gedachten en soms zorgen met zich mee. Probeer daarom de avond rustig af te bouwen. Een warm maar niet te heet bad, wat lezen, rustige muziek of een eenvoudige ademhalingsoefening kan prettig zijn.
En wanneer u merkt dat u ergens over blijft piekeren, bespreek dat dan met uw partner of verloskundige. Soms helpt het al om uw zorgen hardop uit te spreken.
Meer algemene adviezen vindt u in Tips om beter te slapen.
Wanneer moet u naar de verloskundige of huisarts?
Af en toe een slechte nacht tijdens de zwangerschap is meestal geen reden voor ongerustheid. Maar wanneer u langdurig nauwelijks slaapt, overdag niet meer goed functioneert of steeds somberder of angstiger wordt, zou ik dit zeker met uw verloskundige of huisarts bespreken.
Ook wanneer u opvallend hard snurkt, uw partner ademstops merkt of u overdag ernstig slaperig bent, is het verstandig verder te laten kijken. Soms kan er sprake zijn van slaapapneu.
Heeft u hevige jeuk, vooral aan de handpalmen of voetzolen, neem dan contact op met uw verloskundige. Soms kan dit wijzen op zwangerschapscholestase, een aandoening waarbij galstuwing optreedt.
Bij plotselinge ernstige hoofdpijn, problemen met zien, pijn boven in de buik, bloedverlies, vruchtwaterverlies of duidelijk minder bewegingen van uw baby moet u direct contact opnemen met de verloskundige of gynaecoloog.
En heel belangrijk: gebruik tijdens de zwangerschap niet zomaar slaapmiddelen, melatonine, kruidenpreparaten of supplementen om beter te slapen. Overleg altijd eerst met uw verloskundige, huisarts of apotheker.
Mijn advies na 38 jaar in het beddenvak
Ik vind het bijzonder hoeveel er tijdens een zwangerschap verandert. Niet alleen lichamelijk, maar natuurlijk ook in het dagelijks leven. En juist in die periode, waarin u behoefte heeft aan rust, kan slapen steeds moeilijker worden.
Daarom zou ik vooral proberen het uzelf zo gemakkelijk mogelijk te maken. Ga niet op zoek naar een ingewikkelde oplossing wanneer een paar goed geplaatste kussens al veel verschil kunnen maken. Probeer een kussen tussen uw knieën, geef uw buik wat extra ondersteuning en kijk of uw huidige matras nog voldoende comfortabel ligt. En wanneer u vooral last heeft van druk op uw schouders of heupen, kan een goede topper soms een relatief eenvoudige oplossing zijn.
Natuurlijk is een goed matras belangrijk. Maar ik zou een zwangere vrouw niet zomaar adviseren om voor een paar maanden een compleet nieuw matras aan te schaffen. Dat vind ik onnodig wanneer het bestaande matras nog goed is. Veel belangrijker is dat u zich gemakkelijk kunt bewegen, voldoende ondersteuning krijgt en zo prettig mogelijk kunt ontspannen.
Mijn advies is daarom: luister goed naar uw lichaam, probeer met eenvoudige middelen uw slaaphouding te verbeteren en neem de rust die u nodig heeft. En wanneer het slapen werkelijk een probleem wordt, aarzel dan niet om dit met uw verloskundige te bespreken.
Want een zwangerschap is al bijzonder genoeg. Het zou prettig zijn wanneer u 's nachts ook nog een beetje goed kunt slapen. En dat is precies wat ik iedere aanstaande moeder gun.
Bronnen en verdere informatie
- Thuisarts – Ik ben zwanger en heb klachten: over vermoeidheid, misselijkheid, vaker plassen, maagzuur, rug- en bekkenpijn en wanneer u contact moet opnemen.
- KNOV – Slaaphouding tijdens de zwangerschap: Nederlandse wetenschappelijke advisering over zijligging vanaf ongeveer 28 weken.
- NHS – Tiredness and sleep problems in pregnancy: over vermoeidheid, slaaphoudingen, kussens, dromen en slaapproblemen tijdens de zwangerschap.
- NHS – Preventing stillbirth: over veilig op de zij in slaap vallen in het laatste deel van de zwangerschap en wat u doet wanneer u op de rug wakker wordt.
- American College of Obstetricians and Gynecologists – Can I sleep on my back when I'm pregnant?: over zijligging, druk op grote bloedvaten en ondersteuning met kussens.
- Thuisarts – Ik ben zwanger en heb bekkenpijn: over rug- en bekkenklachten, bewegen en veilig uit bed komen.
- Thuisarts – Rusteloze benen: over de verschijnselen en mogelijke oorzaken van rusteloze benen.
- Apotheek.nl – Melatonine: over de onzekerheid rond de veiligheid van melatonine tijdens de zwangerschap.
- De Verloskundige – Minder beweging voelen: over wanneer contact met de verloskundige nodig is als de baby minder beweegt dan gebruikelijk.
Dit artikel combineert medische informatie van betrouwbare gezondheidsorganisaties met mijn eigen praktijkervaring als matrasontwikkelaar. Het advies over matrassen, toppers en kussens is bedoeld om het ligcomfort te verbeteren en vervangt geen medische begeleiding tijdens de zwangerschap.