Seniorenbed: waar let u op bij een bed voor later?

Een seniorenbed is een gewoon ogend bed dat in- en uitstappen, omdraaien en opmaken veel makkelijker maakt. Let vooral op drie dingen: een instaphoogte van ongeveer 65 cm (voor lange mensen 70 tot 75 cm), een matras waarop u zonder moeite draait, en eventueel een elektrisch verstelbare bedbodem. Een breedte van 90 cm is het minimum, 100 cm is voor de meeste ouderen de prettigste maat.

Een bed dat jarenlang prima heeft voldaan, kan op latere leeftijd ineens minder prettig worden. Niet omdat het bed veranderd is, maar omdat ons lichaam verandert. Jonge mensen slapen veel gemakkelijker en voor hen is het veel minder belangrijk.

Het opstaan kost vaak wat meer moeite. Omdraaien gaat minder vanzelfsprekend en het bewegen op bed wordt lastiger. Schouders, heupen en onderrug worden gevoeliger, en een bed dat vroeger lekker zacht aanvoelde, kost ineens te veel moeite om in te bewegen. Bovendien slapen oudere mensen lichter en vaak gewoon minder goed. Juist daarom valt er met een goed nieuw matras veel te winnen.

Daarmee bedoel ik niet dat iedere oudere een speciaal bed nodig heeft. Wel kan het juiste bed echt veel verbeteren, en vaak maken een paar praktische keuzes al veel verschil: de juiste hoogte, voldoende ruimte, een passend matras en eventueel een elektrisch verstelbare bedbodem.

Wat is eigenlijk een seniorenbed?

De term seniorenbed doet soms denken aan een zorgbed of ziekenhuisbed. Dat hoeft helemaal niet.

Een goed seniorenbed is vooral een comfortabel bed dat rekening houdt met het feit dat bewegen, bukken, opstaan en in bed stappen op latere leeftijd meer inspanning kosten. Het staat daarom hoger dan een standaardbed, heeft een matras dat iets steviger is zodat u er makkelijk op beweegt, en kan worden gecombineerd met een elektrisch verstelbare bedbodem.

Er bestaan ook bedden waarvan de volledige hoogte elektrisch kan worden aangepast. Zo'n hoog-laagsysteem is vooral praktisch wanneer in- en uitstappen moeilijker wordt of wanneer iemand hulp nodig heeft bij de verzorging.

Het belangrijkste is niet het etiket seniorenbed, maar of het bed past bij wat iemand lichamelijk nodig heeft.

De juiste bedhoogte maakt verrassend veel verschil

Een van de eerste dingen waar ik naar zou kijken, is de instaphoogte. Die meet u van de vloer tot de bovenkant van het matras.

Een standaardbed is meestal 50 tot 55 cm hoog. Een seniorenbed heeft een zogenoemde comforthoogte: voor de meeste mensen is ongeveer 65 cm ideaal, en voor lange senioren is 70 of zelfs 75 cm aan te raden.

Waarom maakt dat zoveel uit? Wie vanuit een laag bed moet opstaan, moet knieën en heupen sterk buigen en heeft veel spierkracht nodig om overeind te komen. Zitten uw heupen op de rand van het bed duidelijk hoger dan uw knieën, dan komt u bijna vanzelf overeind. Het lichaamsgewicht staat dan al boven de voeten, en opstaan wordt een kleine beweging in plaats van een krachtsinspanning.

Of die richtmaat ook voor u klopt, test u zo. Ga op de rand van het bed zitten. Uw voeten moeten plat en stevig op de vloer staan, en uw heupen moeten duidelijk hoger zitten dan uw knieën. Sta dan op zonder uw handen te gebruiken. Lukt dat zonder moeite, dan is de hoogte goed. Iemand van 1,60 meter komt daarbij op een andere maat uit dan iemand van 1,90 meter.

Heeft u een bed dat u wilt houden maar dat te laag is? Dan kunt u het vaak verhogen met bedverhogers: blokjes of wielen onder de poten. Dat maakt ook stofzuigen onder het bed makkelijker.

Een in hoogte verstelbaar bed biedt nog meer mogelijkheden

Wie echt moeite krijgt met in- en uitstappen, kan kiezen voor een bed dat in zijn geheel omhoog en omlaag kan. Dat is iets anders dan alleen een elektrisch verstelbare bedbodem.

Bij een hoog-laagsysteem, ook wel liftbed genoemd, brengt u het hele bed omhoog voordat u gaat staan. Zo kiest u precies de hoogte waarbij het opstaan het gemakkelijkst gaat. Eenmaal in bed zet u het weer lager.

Zo'n systeem heeft een voordeel dat vaak wordt onderschat: het opmaken van het bed wordt veel gemakkelijker. Wie minder goed kan bukken, merkt hoeveel moeite het kost om een hoeslaken om een laag matras te trekken. Kan het hele bed omhoog, dan hoeft u nauwelijks nog te bukken.

Elektrisch verstelbaar is niet alleen luxe

Ook zonder hoog-laagsysteem vind ik een elektrisch verstelbare bedbodem voor veel ouderen het overwegen waard.

Met één druk op de knop brengt u het hoofdeinde omhoog, en komt uw bovenlichaam geleidelijk in een zittende positie.

Daarna hoeft u alleen uw benen nog over de rand te brengen. Dat maakt opstaan gemakkelijker dan vanuit een volledig vlakke positie.

Daarnaast is elektrisch verstellen prettig bij lezen, televisie kijken of ontbijten in bed. Bij veel systemen kan ook het beengedeelte apart omhoog. Het voordeel zit dus niet alleen in comfort, maar vooral in het gemakkelijker bewegen in en rond het bed.

Voldoende ruimte om te bewegen

Ook de breedte verdient aandacht. Wanneer omdraaien minder gemakkelijk gaat, is extra ruimte prettig. Op een smal bed moet u na het draaien vaak weer terugschuiven naar het midden.

Is een bed van 80 cm breed genoeg? Eigenlijk niet. Op 80 cm ligt u bij het omdraaien al snel tegen de rand. Met 90 cm draait u een stuk gemakkelijker om, en 100 cm is voor ouderen eigenlijk de fijnste breedte.

Een bed van 120 cm breed werd vroeger ook wel een twijfelaar genoemd. Voor één persoon kan dat een bijzonder comfortabele maat zijn.

Groter is overigens niet automatisch beter. Het bed moet ook goed bereikbaar en op te maken blijven, en er moet voldoende loopruimte in de slaapkamer overblijven.

Welk matras is geschikt als u ouder wordt?

Hier bestaat helaas geen eenvoudig antwoord op. Ik zou vooral zoeken naar een goede balans tussen drukverdeling, ondersteuning én bewegingsvrijheid.

Naarmate we ouder worden, wordt de huid kwetsbaarder en worden schouders, heupen en andere gewrichten gevoeliger voor druk. Een matras moet daarom voldoende meegeven op de plaatsen waar het lichaam uitsteekt.

Maar te zacht is ook niet goed. Wanneer u diep in een matras wegzakt, kost omdraaien juist meer kracht. Een iets steviger matras maakt bewegen op bed veel gemakkelijker.

Het beste matras is daarom niet het zachtste matras, maar een matras dat druk vermindert zonder uw bewegingsvrijheid onnodig te beperken.

Traagschuim kan prettig zijn, maar let op de bewegingsvrijheid

Traagschuim staat bekend om zijn drukverlagende eigenschappen, wat heel goed kan werken voor oudere en gevoelige mensen. Het materiaal vormt zich onder invloed van lichaamswarmte en druk naar de contouren van het lichaam. Voor iemand met gevoelige schouders of heupen kan dat bijzonder prettig zijn.

Maar er is ook een andere kant. Is de traagschuimlaag erg zacht of dik, dan zakt u relatief diep weg. Voor wie al echt moeite heeft met draaien, is het soms juist onpraktisch.

Daarom vind ik bij oudere mensen niet alleen drukverlaging belangrijk, maar ook de vraag: hoe gemakkelijk kunt u op het matras van houding veranderen? Dat moet u bij het proefliggen echt uitproberen.

Koudschuim geeft juist veel bewegingsvrijheid

Koudschuim werkt anders. Het is veerkrachtiger en veert direct terug wanneer u beweegt. Daardoor gaat omdraaien gemakkelijker, en dat is precies wat u op latere leeftijd nodig heeft. In mijn ervaring is koudschuim voor de meeste ouderen daarom de beste keuze.

Een goed koudschuimmatras is soepel genoeg bij schouders en heupen en geeft tegelijk voldoende ondersteuning rond het midden van het lichaam.

Maar het ene koudschuimmatras is het andere niet. De stevigheid, de schuimkwaliteit, de zonering en de totale opbouw bepalen uiteindelijk hoe een matras ligt.

Probeer bij het proefliggen niet alleen of het lekker ligt

Dit is misschien wel mijn belangrijkste advies. Veel mensen gaan in een showroom op hun rug of zij liggen en vragen zich na een paar minuten af: ligt dit lekker?

Als u wat ouder bent, zou ik veel meer testen. Ga op uw zij liggen en draai naar uw rug. Draai daarna weer terug. Ga rechtop zitten. Schuif naar de rand. Zet uw voeten op de grond en sta op. Ga vervolgens weer liggen. Probeer dat zonder hulp, en let op hoeveel kracht het kost.

Een matras kan heerlijk liggen, maar als u er nauwelijks uit kunt komen of veel moeite heeft met omdraaien, is het waarschijnlijk niet de juiste keuze. Kies daarom bij voorkeur een winkel of fabrikant waar u het matras thuis kunt proefslapen: pas na een paar weken in uw eigen bed weet u hoe het echt bevalt.

Een tweepersoonsbed hoeft niet aan beide kanten hetzelfde te zijn

Bij stellen zie ik regelmatig dat de ene partner meer ondersteuning of hulpmiddelen nodig heeft dan de andere. Dan hoeft niet het hele bed daarop te worden aangepast.

Bij een bed van bijvoorbeeld 180 × 200 cm kunt u twee matrassen van 90 × 200 cm gebruiken. Beide partners kiezen dan een eigen matras en eventueel een eigen bedbodem. De ene kant kan elektrisch verstelbaar zijn, terwijl de andere partner liever vlak slaapt. Ook verschillende hardheden zijn mogelijk.

Dat vind ik vaak een betere oplossing dan proberen twee verschillende lichamen op precies hetzelfde matras tevreden te stellen.

Deelbare bedden kunnen praktisch zijn

Er bestaan ook tweepersoonsbedden waarvan beide helften op wieltjes staan en tijdelijk uit elkaar kunnen worden gereden. Dat is praktisch bij het schoonmaken en het opmaken, want u hoeft dan niet over een groot bed heen te reiken om bij de andere kant te komen.

Is zo'n deelbaar bed ook nog een liftbed, dan heeft u het ideaal: elke helft kan naar de perfecte hoogte voor in- en uitstappen en voor het opmaken. En mocht later thuiszorg nodig zijn, dan is de zorgverlener met zo'n constructie ook geholpen.

Het is geen voorziening die iedereen nodig heeft. Maar koopt u een bed waarmee u tien of vijftien jaar wilt doen, dan is het verstandig alvast iets verder vooruit te kijken.

Wat is het verschil tussen een seniorenbed en een zorgbed?

Een seniorenbed is in de eerste plaats een normaal ogend bed waarbij comfort en gebruiksgemak centraal staan. Een zorgbed is ontwikkeld voor situaties waarin verzorging of verpleging nodig is. Het heeft daarom meer technische voorzieningen, zoals een volledige hoog-laagfunctie, wielen, bedhekken en mogelijkheden voor hulpmiddelen.

Voor wie zelfstandig woont en vooral gemakkelijker in en uit bed wil, is zo'n uitgebreid zorgbed meestal niet nodig. Een comfortabel bed op de juiste hoogte, eventueel met elektrische verstelling, is dan vaak al voldoende.

Ook het opmaken van het bed telt mee

Dit lijkt een detail, maar in de praktijk is het belangrijk. Een zwaar matras optillen om een hoeslaken eromheen te trekken is behoorlijk belastend voor rug, schouders en handen.

Met een verstelbare bedbodem gaat het opmaken heel makkelijk. Zet zowel het hoofdeinde als het voeteneinde omhoog. Het matras komt dan los van de randen, en u trekt het hoeslaken eenvoudig om beide helften. Daarna zet u het bed weer in de ligstand, en het laken zit strak.

Bij een volledig hoog-laagbed brengt u het hele bed bovendien naar een prettige werkhoogte. Let daarnaast op het gewicht van het matras. Dat zijn kleine voordelen waar u iedere week opnieuw plezier van heeft.

Goed slapen verandert als we ouder worden

Naarmate we ouder worden, verandert ook onze slaap. Veel mensen slapen wat lichter en worden 's nachts vaker wakker. Juist daarom vind ik het belangrijk om onnodige verstoringen te voorkomen.

Wordt u wakker doordat uw schouder pijn doet, uw onderrug stijf wordt, u het te warm krijgt of u moeite heeft met omdraaien, dan is het zinvol om naar bed en matras te kijken.

Dat betekent niet dat ieder slaapprobleem door een verkeerd matras komt. Slecht slapen kan vele lichamelijke, medische en psychologische oorzaken hebben. Een bed is geen medicijn. Maar een bed kan het lichaam wel zo goed mogelijk ondersteunen en ervoor zorgen dat bewegen, draaien en opstaan zo weinig mogelijk inspanning kosten.

"Het zal mijn tijd wel duren"

Die zin hoor ik regelmatig van oudere mensen die op een matras slapen dat al jaren over zijn beste tijd heen is. Ik begrijp de gedachte: waarom nog investeren in iets waar u misschien niet zo lang meer op slaapt?

Maar daarmee doet u uzelf echt tekort. Juist op latere leeftijd is er met een nieuw, passend matras zo veel te winnen. Wie maar een klein beetje beter slaapt, merkt dat de volgende dag al. U heeft meer energie, u voelt zich beter, en vaak heeft u minder last van stijve schouders, pijnlijke heupen of een stramme onderrug bij het opstaan. Dat zijn geen kleine dingen als u ze iedere dag voelt.

Elke nacht die net iets beter is, telt mee, en daar heeft u overdag ieder moment plezier van.

Waar zou ik bij een nieuw bed op letten?

Kunt u gemakkelijk in en uit bed stappen? Zitten uw heupen op de bedrand duidelijk hoger dan uw knieën? Is het bed minstens 90 cm breed? Kunt u zonder veel kracht van houding veranderen? Krijgen schouders en heupen voldoende ruimte zonder dat u diep wegzakt? Is het bed eenvoudig op te maken? En kan het later worden uitgebreid met elektrische verstelling of andere hulpmiddelen?

Denk daarbij vooruit. Een bed koopt u niet voor twee of drie jaar. Wat vandaag alleen prettig is, kan over vijf of tien jaar ineens bijzonder praktisch blijken.

Mijn belangrijkste advies: kies niet op leeftijd, maar op wat uw lichaam nodig heeft

Er bestaat geen speciaal matras waarop iedere 70- of 80-jarige goed slaapt. De ene persoon van 75 wandelt iedere dag kilometers en draait moeiteloos in bed. Een ander heeft op dezelfde leeftijd artrose, minder spierkracht of moeite met opstaan.

Daarom vind ik de term seniorenbed eigenlijk minder belangrijk dan de functies die het bed biedt. Een goed bed voor later moet drie dingen doen: comfortabel ondersteunen, bewegen zo gemakkelijk mogelijk maken en ervoor zorgen dat u zo lang mogelijk zelfstandig met uw bed overweg kunt.

Niet méér techniek dan nodig, maar precies genoeg gemak om iedere avond prettig naar bed te gaan en iedere ochtend zo gemakkelijk mogelijk weer op te staan.