Chris Nederhorst
Een goed matras gaat gemiddeld 8 à 10 jaar mee, maar het verschil is enorm per type, kwaliteit en gebruiker: een eenvoudig polyethermatras is soms na vijf jaar op, een goed onderhouden koudschuimmatras kan ruim twaalf jaar mee. De beste graadmeter is daarom niet de leeftijd van uw matras, maar hoe u erop ligt en hoe u opstaat.
Op deze pagina leg ik uit waar dat verschil in levensduur vandaan komt, hoe lang elk type matras ongeveer meegaat en hoe u met tien checkpunten zelf test of uw matras nog goed is.
Hoe lang gaat een matras mee?
Gemiddeld 8 à 10 jaar. Dat is het getal dat u overal tegenkomt, en als gemiddelde klopt het ook. Alleen zegt een gemiddelde weinig over uw matras. Ik zie in mijn werk geregeld koudschuimmatrassen van veertien, vijftien jaar die nog prima liggen, en goedkope matrassen die na vijf jaar al een duidelijke kuil hebben.
Het lastige is dat een matras langzaam achteruitgaat. U went er ongemerkt aan, en de stijve rug bij het opstaan schuift u op uw leeftijd of op een drukke week. Daarom wachten veel mensen (te) lang.
Een veelgehoord misverstand gaat over garantie. Sommige fabrikanten geven 15, 20 of zelfs 25 jaar garantie, en dan lijkt het alsof een matras zo lang meegaat. Dat is niet zo. Garantie dekt fabrieksfouten, zoals een gebroken veer of een kuil die dieper is dan de fabrikant zelf toestaat. Ze zegt niets over hoe goed het matras u na vijftien jaar nog ondersteunt, en ze is vaak afbouwend: hoe ouder het matras, hoe minder u vergoed krijgt. Hoe dat precies zit, leest u in Garanties op matrassen.
Levensduur per type matras
De getallen hieronder gaan uit van een kwalitatief goed matras, normaal gebruik en goed onderhoud. Een goedkope uitvoering van hetzelfde type zit aan de onderkant of eronder.
- Koudschuim: 12 à 15 jaar. Goed koudschuim is veerkrachtig en ventileert goed, en dat zijn precies de eigenschappen die een matras lang laten meegaan. Wordt het goed gekeerd en omgekeerd, dan kan het nog langer.
- Traagschuim: 8 à 10 jaar. De traagschuimlaag ligt bovenop en vangt de meeste belasting op. Hoeveel jaar u ervan heeft, hangt sterk af van de dichtheid van die laag.
- Latex: 7 à 10 jaar. Talalay-latex zit meestal aan de bovenkant van die marge.
- Pocketvering: 8 à 10 jaar. De veren zelf gaan vaak langer mee dan de comfortlagen erboven; daar ontstaat de slijtage meestal eerst.
- Binnenvering (bonnell): 6 à 8 jaar.
- Polyether: 4 à 6 jaar. Polyether is goedkoop en verliest relatief snel zijn veerkracht.
- Waterbed: 10 à 15 jaar voor de waterzak, mits het water goed wordt behandeld met conditioner.
- Boxspring: de box zelf gaat meestal langer mee dan het matras erop, vaak 15 jaar of meer. Het matras en vooral de topper slijten sneller, dus kijk daar apart naar.
- Topper: 4 à 8 jaar, afhankelijk van materiaal en dikte. Een dunne topper vangt veel druk op en is daardoor vaak als eerste op.
Zie deze getallen als richting, niet als houdbaarheidsdatum. Wat ertussen het verschil maakt, leest u hieronder.
Wat bepaalt de levensduur van een matras?
De veren gaan vaak langer mee dan de lagen erboven, maar ook die verouderen.
De kwaliteit en dichtheid van het materiaal. Dit is de belangrijkste factor. Schuim met een hogere dichtheid bevat meer materiaal per kubieke meter en houdt zijn veerkracht langer vast. Bij koudschuim wordt de dichtheid aangeduid met SG of HR, bij traagschuim met KG. Twee matrassen die allebei ‘koudschuim’ heten, kunnen een totaal andere levensduur hebben. Vraag bij aankoop dus altijd naar de dichtheid, niet alleen naar het materiaal.
Uw gewicht tegenover de stevigheid. Iemand van 100 kilo belast een matras meer dan iemand van 60 kilo. Kiest een zware slaper een zacht matras, dan wordt het schuim dieper en vaker ingedrukt en gaat het matras merkbaar korter mee. Een stevigheid die bij uw gewicht past, is dus niet alleen beter voor uw rug, maar ook voor de levensduur.
Vocht. U verliest 's nachts vocht via uw huid en adem, en een deel daarvan trekt in het matras. Kan dat vocht niet weg, dan gaan de materialen sneller achteruit en wordt het matras onhygiënisch. Een matras dat goed ventileert en overdag kan drogen, gaat langer mee.
Onderhoud. Een matras dat regelmatig wordt gekeerd en omgekeerd, wordt gelijkmatig belast. Een matras dat jarenlang op dezelfde plek wordt beslapen, slijt precies daar.
De bedbodem. Een bodem met gebroken, niet (meer) verende of te ver uit elkaar liggende latten, of een boxspring die zelf is ingezakt, laat het matras plaatselijk doorbuigen. Dan slijt het matras sneller, hoe goed het zelf ook is.
Hoe weet u of uw matras nog goed is? 10 checkpunten
Met deze tien punten kunt u zelf beoordelen of uw matras nog in orde is. Herkent u er drie of meer, dan is het tijd om serieus naar een nieuw matras te kijken.
1. Kijk naar de leeftijd van uw matras
Is uw matras ouder dan 8 à 10 jaar, kijk dan extra kritisch naar de andere punten. Leeftijd alleen is geen reden om te vervangen, maar het is wel het moment om goed op te letten.
2. Let op klachten bij het opstaan
Dit vind ik de belangrijkste. Wordt u wakker met een stijve rug, nekpijn of pijnlijke schouders, en trekt dat in de loop van de ochtend weg? Dan is de kans groot dat uw matras u niet meer goed ondersteunt. Zijn de klachten 's ochtends duidelijk erger dan 's middags, dan hebben ze vaak met uw bed te maken. Meer hierover leest u in Het juiste matras bij rugklachten.
3. Controleer op kuilen en vervorming
Haal het beddengoed eraf en kijk naar het matras. Ziet u kuilen, bobbels of een midden dat lager ligt dan de randen? Hoe u meet of het om een echte kuil gaat, leest u verderop bij kuilvorming.
4. Ruik aan uw matras
Een muffe geur betekent dat er vocht in het matras zit dat er niet meer goed uit kan. Dat is slecht voor de hygiëne en voor de materialen.
5. Slaapt u onrustig?
Draait u 's nachts veel, wordt u vaker wakker of vindt u moeilijk een prettige houding? Een goed matras ondersteunt u gelijkmatig, zodat u minder hoeft te bewegen. Onrustig slapen kan betekenen dat het matras die ondersteuning kwijt is.
6. Doe de handpalmtest
Druk met uw handpalm het matras in, in het midden van het voeteneinde. Herhaal dat telkens zo'n 20 centimeter verderop, tot u bij het hoofdeinde bent. Voelt u overal ongeveer dezelfde tegendruk? Dan is het matras nog in orde. Geeft het op de plek waar uw heupen en schouders liggen duidelijk meer mee dan aan het voeteneinde, dan is daar de veerkracht verdwenen.
7. Slaapt u elders beter dan thuis?
Slaapt u in een hotel of bij familie beter, of zijn uw ochtendklachten daar ineens minder? Dan ligt het waarschijnlijk aan uw eigen matras. Thuis zou u juist het best moeten slapen.
8. Let op allergieën en ademhalingsklachten
Niest of hoest u 's nachts vaak, of heeft u 's ochtends een verstopte neus? Een oud matras zit vol huidschilfers, stof en huisstofmijt, en dat kan klachten geven.
9. Hoort u uw matras?
Piept of kraakt uw matras als u zich omdraait? Dan zijn de veren of de verbindingen ertussen versleten. Dit geldt alleen voor pocketvering- en binnenveringmatrassen.
10. Is het matras lager geworden?
Is het matras dunner geworden, of zakken de randen in als u erop gaat zitten? Dan heeft het materiaal veerkracht verloren en ondersteunt het u niet meer zoals het hoort.
Kuilvorming: wanneer is het echt een kuil?
Elk matras vervormt. Een nieuw matras wordt de eerste weken al wat zachter, en na een paar jaar ziet u vaak een lichte afdruk waar u ligt. Dat is vervorming, en dat is normaal. Een kuil is iets anders: een blijvende verdieping waar u in wegrolt en die uw houding verstoort.
Mijn vuistregel: liggen de randen van uw matras 2,5 centimeter of meer hoger dan de plek waar u ligt, dan spreek ik van een kuil. Alles daaronder is vervorming.
U meet het zo. Haal al het beddengoed van het matras en laat het een uur onbelast liggen. Leg een rechte lat of een bezemsteel dwars over het matras, van rand tot rand, op de plek waar uw heupen liggen. Meet met een duimstok de grootste afstand tussen de lat en het matras.
Let op: garantievoorwaarden hanteren vaak een andere maat, en die verschilt per fabrikant. Wilt u een kuil onder de garantie claimen, kijk dan in de voorwaarden van uw eigen matras. Meer over oorzaken en oplossingen leest u in Kuilvorming in matrassen.
Een oud matras en hygiëne
Ook een matras dat nog goed ondersteunt, wordt met de jaren minder fris. U verliest iedere nacht vocht en huidschilfers, en een deel daarvan blijft in het matras achter. Warmte en vocht samen zijn een goede voedingsbodem voor huisstofmijt, en bij een matras dat slecht kan drogen ook voor schimmels. Na jaren kan zelfs een goed matras dat vocht minder goed kwijt.
Voor mensen met een huisstofmijtallergie is dat een reden om een oud matras eerder te vervangen, zeker als de tijk niet afneembaar en wasbaar is. Meer daarover leest u in Informatie over huisstofmijt.
Zo gaat uw matras langer mee
Keer uw matras en keer het om, minimaal vier keer per jaar, het makkelijkst bij iedere seizoenswisseling. Keren is van hoofd- naar voeteneinde draaien, omkeren is de onderkant boven leggen. Zo wordt het matras gelijkmatig belast en voorkomt u dat het altijd op dezelfde plek slijt. Dit geldt niet voor elk matras. Een traagschuimmatras of een matras met een vast comfortprofiel aan één kant mag alleen van hoofd naar voet worden gedraaid, nooit worden omgekeerd. Heeft uw matras een zomer- en een winterkant, keer het dan om bij de wisseling van seizoen en draai het tussendoor van hoofd naar voet.
Laat uw bed overdag open liggen. Sla het dekbed 's ochtends terug, zodat het vocht van de nacht uit het matras kan. Een bed dat meteen wordt opgemaakt, blijft vochtig.
Was de tijk regelmatig, als die afneembaar is, en volg het wasvoorschrift.
Gebruik een dikke katoenen molton of onderdeken. Die vangt vocht en huidschilfers op voordat ze in het matras trekken, en u kunt hem wassen. Waarom dat zo veel uitmaakt, leest u in Gebruik een molton voor uw matras. Meer onderhoudstips vindt u in Maak uw matras regelmatig schoon.
Wat zeggen onderzoeken?
Er is weinig onafhankelijk onderzoek naar de levensduur van matrassen, en wat er is, is vaak door de beddenbranche zelf betaald. Dat hoeft de uitkomst niet waardeloos te maken, maar het is goed om te weten.
In 2011 onderzocht de Britse Furniture Industry Research Association (FIRA) gebruikte bedden in opdracht van The Sleep Council, een voorlichtingsorgaan van de Britse beddenbranche. De conclusie was dat een bed na tien jaar tot 70 procent achteruit kan zijn gegaan ten opzichte van nieuw, en dat bedden van zes jaar oud al merkbaar minder steun en comfort gaven.
In de Verenigde Staten liet Bert Jacobson van Oklahoma State University 59 gezonde volwassenen vier weken op hun eigen matras slapen, gemiddeld 9,5 jaar oud, en daarna vier weken op een nieuw, middelstevig matras. Op het nieuwe matras meldden ze minder rugpijn en stijfheid en sliepen ze beter. Het onderzoek verscheen in 2006 in het Journal of Chiropractic Medicine en werd deels betaald door brancheverenigingen van beddenfabrikanten. De deelnemers wisten dat ze op een nieuw matras sliepen, en dat kan de uitkomst hebben beïnvloed.
Het Amerikaanse Consumer Reports noemt geen vaste termijn: vervang uw matras als het u niet meer goed laat slapen, niet omdat het een bepaalde leeftijd heeft. Dat sluit aan bij wat ik zelf in de praktijk zie.
Is uw matras aan vervanging toe?
Kijk dan niet alleen naar het matras. Een versleten bedbodem kan een nieuw matras binnen een paar jaar laten slijten, en een plat hoofdkussen geeft nekklachten die u snel op het matras schuift. Hoe u een nieuw matras kiest dat bij u past, leest u in Hoe kiest u het juiste matras?