Chris NederhorstMijn belangstelling voor fibromyalgie is eigenlijk heel praktisch ontstaan.
Jaren geleden kwam ik via een redactrice van het FES-magazine in aanraking met fibromyalgie. Zij zocht een ander matras en we hebben behoorlijk moeten zoeken naar de juiste stevigheid. Wat aanvankelijk een gewone vraag over een matras leek, maakte mij nieuwsgierig naar iets waar ik op dat moment nog lang niet genoeg vanaf wist.
Waarom zijn mensen met fibromyalgie vaak zo gevoelig voor druk? Waarom kan een matras dat voor de één heerlijk ligt voor iemand met fibromyalgie al snel te hard aanvoelen? En waarom hoorde ik zo vaak dat slapen juist bij deze mensen een probleem was?
Ik ben mij erin gaan verdiepen.
Inmiddels, na veel gesprekken met mensen met fibromyalgie, is mij vooral bijgebleven hoe groot de verschillen kunnen zijn én hoe vaak dezelfde onderwerpen terugkomen: pijn, vermoeidheid, gevoeligheid en slecht of niet-herstellend slapen.
En dat laatste is bepaald geen toeval.
Wat is fibromyalgie eigenlijk?
Fibromyalgie is een chronische aandoening waarbij wijdverspreide pijn een belangrijk kenmerk is. Daarnaast komen vermoeidheid, stijfheid, concentratieproblemen – vaak fibro fog genoemd – en slaapproblemen veel voor.
Wat fibromyalgie ingewikkeld maakt, is dat de klachten niet eenvoudig zijn terug te voeren op één beschadigde spier, één gewricht of één duidelijk aanwijsbare plek.
Onderzoek wijst erop dat de verwerking van pijnsignalen in het zenuwstelsel veranderd kan zijn. Mensen met fibromyalgie kunnen daardoor sterker reageren op pijnprikkels dan mensen zonder fibromyalgie.
Dat helpt ook verklaren waarom iets wat voor een ander nauwelijks vervelend is, voor iemand met fibromyalgie behoorlijk pijnlijk kan zijn.
Er bestaan daar zelfs medische termen voor. Bij hyperalgesie wordt een pijnprikkel sterker ervaren dan normaal. Bij allodynie kan een prikkel die normaal gesproken geen pijn hoort te doen – bijvoorbeeld lichte aanraking of druk – toch als pijnlijk worden ervaren.
Als matrassenmaker vind ik juist dat bijzonder interessant.
Want een matras oefent de hele nacht druk uit op het lichaam.
'Mensen met fibromyalgie zijn vaak gevoelige mensen'
Dit heb ik in de praktijk heel vaak gedacht.
Maar ik wil voorzichtig zijn met wat ik daarmee bedoel.
Ik bedoel niet dat mensen met fibromyalgie allemaal dezelfde persoonlijkheid hebben of emotioneel gevoeliger zijn. Daarvoor verschillen mensen onderling veel te sterk.
Wat wél bekend is, is dat bij fibromyalgie een verhoogde gevoeligheid voor verschillende prikkels kan voorkomen. Niet alleen pijn, maar bijvoorbeeld ook temperatuur, licht, geluid en geuren kunnen sterker worden ervaren.
Die gevoeligheid herken ik uit gesprekken die ik in de loop der jaren heb gevoerd.
Een plooi in een hoeslaken, een matras dat nét te stevig is, warmte die blijft hangen of druk bij schouder en heup kan voor iemand zonder klachten nauwelijks aandacht vragen, terwijl iemand met fibromyalgie daar 's nachts veel last van kan hebben.
Dat betekent niet dat iedereen met fibromyalgie hetzelfde ervaart.
Juist niet.
Maar het verklaart voor mij wel waarom kleine verschillen in slaapcomfort voor deze groep soms veel groter kunnen uitpakken.
En dan het slapen
Hier wordt het naar mijn mening echt belangrijk.
Slaapproblemen horen heel duidelijk bij fibromyalgie.
Een grote recente wetenschappelijke analyse beschrijft slaapproblemen bij ongeveer 92% van de mensen met fibromyalgie. Vrijwel iedereen dus.
Dat is een enorm percentage.
Het gaat bovendien niet alleen om moeilijk in slaap kunnen vallen.
Mensen kunnen regelmatig wakker worden, lichter slapen en 's ochtends wakker worden met het gevoel nauwelijks hersteld te zijn.
Een meta-analyse waarin mensen met fibromyalgie werden vergeleken met gezonde controlegroepen vond onder andere een lagere slaapefficiëntie, meer wakker zijn nadat men eenmaal in slaap was gevallen, een kortere totale slaapduur en minder diepe slaap.
Dat sluit opvallend goed aan bij iets wat ik door de jaren heen vaak van mensen met fibromyalgie heb gehoord:
"Ik heb wel geslapen, maar ik word niet uitgerust wakker."
Pijn en slaap kunnen elkaar in de weg gaan zitten
Daar zit ook een vervelende wisselwerking.
Wie pijn heeft, kan moeilijker slapen. Je draait vaker, wordt gemakkelijker wakker of kunt geen prettige houding vinden.
Maar slecht slapen kan op zijn beurt weer samenhangen met meer pijn en vermoeidheid. Onderzoek naar fibromyalgie beschrijft dan ook een duidelijke relatie tussen slaap en pijn.
Daarom vind ik slaap bij fibromyalgie zo belangrijk.
Niet omdat slaap of een matras fibromyalgie kan genezen. Dat kan een matras natuurlijk niet.
Maar als iemand toch al gevoelig is voor pijn en daarnaast moeite heeft met herstellend slapen, dan lijkt het mij des te belangrijker om vermijdbare verstoringen tijdens de nacht zoveel mogelijk weg te nemen.
En daar kan een goed passende slaapomgeving wél een rol spelen.
Wat betekent dat voor een matras?
Hier moet ik na 28 jaar matrassen maken juist een beetje oppassen met algemene adviezen.
De verleiding is groot om te zeggen: mensen met fibromyalgie moeten op een zacht matras slapen.
Zo eenvoudig is het niet.
Een hard matras kan vervelend zijn omdat schouders, heupen en andere gevoelige plaatsen relatief veel druk krijgen.
Maar een heel zacht matras kan óók problemen geven. Wanneer iemand diep wegzakt, wordt omdraaien moeilijker. En juist iemand die door pijn regelmatig van houding wil veranderen, kan daar last van krijgen.
Het gaat dus om de balans.
Voldoende drukverdeling zonder het lichaam vast te leggen.
Dat vind ik bij fibromyalgie misschien nog wel belangrijker dan bij een gemiddelde matraskeuze.
Waarom drukverdeling zo belangrijk kan zijn
Stel dat iemand voornamelijk op de zij slaapt.
Drukmeting: links een hard matras met drukpieken bij schouders en bekken, rechts een drukverlagend matras.
Dan rust relatief veel lichaamsgewicht op de schouder en heup. Op een heel stevig oppervlak kan de plaatselijke druk daar behoorlijk oplopen.
Een goed matras laat die uitstekende lichaamsdelen enigszins wegzakken en verdeelt de belasting over een groter oppervlak.
Maar ook hier geldt: meer wegzakken is niet automatisch beter.
Het bekken moet niet ongecontroleerd verdwijnen en iemand moet zich nog gemakkelijk kunnen omdraaien.
Daarom kijk ik bij iemand met fibromyalgie liever naar het totale plaatje: drukverdeling, ondersteuning, veerkracht én bewegingsvrijheid.
Traagschuim kan prettig zijn, maar niet voor iedereen
Traagschuim kan bij drukgevoeligheid interessant zijn omdat het materiaal zich onder invloed van belasting en warmte naar het lichaam vormt en de druk over een groter oppervlak kan verdelen.
Voor sommige mensen met fibromyalgie kan dat heel prettig zijn.
Maar ik zou nooit zeggen dat iedereen met fibromyalgie daarom op traagschuim moet slapen.
Sommige mensen vinden het omsluitende gevoel juist onprettig. Anderen krijgen het er te warm op of vinden dat ze te veel moeite moeten doen om zich om te draaien.
Een veerkrachtig koudschuim kan dan juist prettiger zijn.
Na 28 jaar matrassen maken geloof ik steeds minder in één materiaal dat voor iedereen de oplossing zou zijn.
Zeker bij fibromyalgie.
Temperatuur kan óók een rol spelen
Dit wordt bij de keuze van een matras gemakkelijk vergeten.
Mensen met fibromyalgie kunnen ook gevoeliger zijn voor temperatuur. Sommigen hebben het snel koud, anderen juist warm, en er zijn mensen die moeite hebben met wisselingen.
Dan kan een matras ergonomisch prima liggen en toch niet prettig slapen als het bed gedurende de nacht te warm of klam wordt.
Daarom kijk ik niet alleen naar de schuimkern.
Ook de tijk, ventilatie, bedbodem, molton en het dekbed doen mee.
Juist wanneer iemand gemakkelijk wakker wordt, kunnen ogenschijnlijk kleine dingen ineens belangrijk worden.
Het perfecte fibromyalgiematras bestaat niet
Als iemand mij vraagt wat het beste matras voor fibromyalgie is, zou ik daar graag een eenvoudig antwoord op geven.
Maar dat heb ik niet.
En eerlijk gezegd vertrouw ik ook niet zo op iemand die beweert dat ene perfecte fibromyalgiematras wél te hebben.
Fibromyalgie verschilt daarvoor te veel van persoon tot persoon.
De één heeft vooral last van schouders en nek. Een ander van heupen, benen of rug. De één slaapt warm, de ander koud. De één kan nauwelijks druk verdragen en een ander vindt een te zacht bed juist verschrikkelijk omdat omdraaien zoveel moeite kost.
Daarom vind ik proefslapen bij deze groep extra belangrijk.
Je kunt veel beredeneren en meten, maar uiteindelijk moet het lichaam zelf vertellen of de gekozen combinatie werkt.
Wat ik door mensen met fibromyalgie heb geleerd
Misschien is dat uiteindelijk wel de reden waarom dit onderwerp mij is blijven interesseren.
Ik ben geen arts en behandel geen fibromyalgie. Ik maak matrassen.
Maar als je 28 jaar matrassen maakt en veel mensen spreekt die iedere nacht met pijn naar bed gaan, ga je vanzelf anders naar slaapcomfort kijken.
Dan begrijp je dat "dit matras ligt toch lekker?" eigenlijk een veel te eenvoudige vraag is.
Voor iemand die voortdurend pijn of overgevoeligheid ervaart, kan een klein verschil in druk, warmte of bewegingsvrijheid 's nachts veel belangrijker zijn dan voor iemand die overal gemakkelijk slaapt.
Een matras geneest fibromyalgie niet.
Dat wil ik heel duidelijk zeggen.
Maar dat betekent niet dat het matras er niet toe doet.
Als een goed gekozen matras ervoor zorgt dat iemand minder hinder ondervindt van druk, gemakkelijker kan omdraaien en minder vaak onnodig wakker wordt, dan is dat al waardevol.
Zeker voor iemand voor wie een goede nachtrust helemaal niet zo vanzelfsprekend is.
FES: informatie en herkenning
Wie zelf fibromyalgie heeft of iemand kent met de aandoening, kan ook terecht bij FES, de Nationale Vereniging Fibromyalgie.
Mijn eigen belangstelling voor fibromyalgie is jaren geleden mede door mijn contact met het FES-magazine ontstaan. Wat begon met het zoeken naar een geschikt matras voor één persoon, heeft ervoor gezorgd dat ik me veel verder in de combinatie van fibromyalgie, drukgevoeligheid en slaap ben gaan verdiepen.
En daar ben ik eigenlijk nog steeds blij om.
Want soms leer je als vakman het meest van de mensen voor wie je iets probeert te maken.