Er zijn aanwijzingen dat mensen rond volle maan later inslapen en wat korter slapen, vooral in de drie tot vijf nachten vóór volle maan. Het effect is klein, en niet elk onderzoek vindt het terug. U verbeeldt het zich dus niet per se. En wie er last van heeft, kan het meeste doen aan licht in de slaapkamer en aan rust in het hoofd.

Ik hoor het al jaren van klanten: rond volle maan slapen ze slechter. Ze liggen langer wakker, worden vaker wakker of voelen zich de dag erna niet uitgerust. Vroeger werd daar vaak om gelachen. Maar sinds 2013 is er serieus onderzoek naar gedaan, en dat levert een interessanter beeld op dan veel mensen denken. Hieronder zet ik op een rij wat we weten, en wat u kunt doen.
Slaapt u slechter bij volle maan?
Het onderzoek dat alles in gang zette, kwam in 2013 uit Basel in Zwitserland. Christian Cajochen en zijn collega's hadden jaren eerder 33 proefpersonen in een slaaplab laten slapen, voor een heel ander onderzoek. De proefpersonen zagen de maan niet, wisten niet hoe laat het was, en hadden geen idee dat het om de maan zou gaan. Pas later legden de onderzoekers de gegevens naast de maankalender.
Wat bleek? Rond volle maan:
- deden de proefpersonen er ongeveer 5 minuten langer over om in slaap te vallen;
- sliepen ze ongeveer 20 minuten korter;
- daalde de hersenactiviteit die bij de diepe slaap hoort met zo'n 30 procent;
- maakten ze minder melatonine aan, het hormoon dat ons slaperig maakt;
- en vonden ze zelf ook dat ze slechter hadden geslapen.
Het opvallende was dat dit gebeurde zonder dat ze het maanlicht konden zien. Cajochen vermoedde daarom dat mensen een soort innerlijke ‘maanklok’ hebben, zoals we ook een biologische klok voor dag en nacht hebben. Wat er tijdens de diepe slaap gebeurt, leest u in Slaapfases.
Wel moet erbij gezegd worden: het was een klein onderzoek, en het was achteraf geanalyseerd. Cajochen zei zelf dat zijn uitleg een interpretatie was, en vroeg andere onderzoekers om het na te doen.
Wat later onderzoek liet zien
Dat gebeurde, en de uitkomsten liepen uiteen.
Zweden, 2014. Een onderzoek bij 47 volwassenen in een slaaplab vond ook dat mensen rond volle maan korter sliepen, ongeveer 25 minuten.
Duitsland, 2014. Onderzoekers van het Max-Planck-Instituut in München bekeken de slaapgegevens van ruim 1.200 mensen, verdeeld over ruim 2.000 nachten, en vonden geen verband met de maan. Ze wezen erop dat onderzoeken zonder resultaat vaak in de la blijven liggen, waardoor de onderzoeken mét resultaat sterker lijken dan ze zijn.
Zwitserland, 2015. Ook een groot bevolkingsonderzoek bij ruim 2.000 volwassenen vond geen duidelijk effect.
Argentinië en de Verenigde Staten, 2021. Dit onderzoek vind ik het interessantst. Onderzoekers volgden mensen buiten het lab, thuis, met een polsmeter: inheemse Toba/Qom in Argentinië, in dorpen met en zonder elektriciteit, en 464 studenten in Seattle. In alle groepen gingen mensen later naar bed en sliepen ze korter in de nachten vóór volle maan, gemiddeld zo'n half uur, bij sommigen meer. Ook bij de studenten in de grote stad, met overal kunstlicht.

Kort samengevat: er zijn aanwijzingen voor een klein effect, maar het is nog niet zeker, en het verschilt per onderzoek.
Hoe zou de maan uw slaap kunnen beïnvloeden?
Er zijn een paar verklaringen, en waarschijnlijk spelen ze allemaal een rol.
Licht. Voordat er kunstlicht was, was maanlicht 's avonds de enige lichtbron. In de dagen vóór volle maan staat de maan na zonsondergang al aan de hemel. De Toba/Qom vertelden de onderzoekers dat ze op die heldere avonden van oudsher langer opbleven om te jagen en te vissen. Misschien zit dat nog in ons.
Een innerlijke maanklok. Veel dieren, vooral in de zee, hebben een ritme dat met de maan meebeweegt. Het is mogelijk dat ook mensen een overblijfsel van zo'n ritme hebben, los van het licht. Dat zou verklaren waarom het effect in Basel ook in het donkere lab optrad.
Verwachting. Wie gelooft dat hij rond volle maan slecht slaapt, let daar ook beter op, en piekert er misschien ook over. Dat kan het inslapen op zichzelf al lastiger maken. Dat is geen verwijt: het werkt bij iedereen zo.
Hoeveel dagen voor volle maan slaapt u slechter?
Volgens het onderzoek uit 2021 niet in de nacht van volle maan zelf, maar in de drie tot vijf nachten daarvoor. In die nachten gingen de deelnemers het laatst naar bed en sliepen ze het kortst. Rond nieuwe maan sliepen ze het langst.
Heeft volle maan meer invloed op vrouwen of kinderen?
Vrouwen. Bij slaaponderzoek naar de maan was soms de ene sekse gevoeliger, soms de andere; een duidelijk verschil is er dus niet. Wel interessant is een Duits onderzoek uit 2021 bij 22 vrouwen die jarenlang een menstruatiedagboek hadden bijgehouden. Bij een deel van hen liep de menstruatiecyclus af en toe in de pas met de maan, vooral als de cyclus langer was dan 27 dagen. Met het ouder worden en bij veel kunstlicht 's nachts verdween dat. Over slaap zegt dit onderzoek niets, maar het laat wel zien dat het lichaam op subtiele manieren op de maan kan reageren.
Kinderen. In een groot onderzoek bij bijna 5.800 kinderen van 9 tot 11 jaar, in 12 landen, sliepen kinderen rond volle maan gemiddeld ongeveer 5 minuten korter dan rond nieuwe maan. Dat is zo weinig, dat de onderzoekers zelf zeiden dat ouders zich er geen zorgen over hoeven te maken.
Wat kunt u doen als u slecht slaapt rond volle maan?
- Maak het donker. Verduisterende gordijnen of een slaapmasker houden het maanlicht buiten. Zeker in de nachten vóór volle maan, als de maan 's avonds al fel schijnt.
- Houd een vast ritme aan. Ga ook in die nachten op uw normale tijd naar bed, en sta op uw normale tijd op.
- Kijk niet op de klok. Wie 's nachts gaat rekenen hoeveel uur er nog over is, ligt langer wakker. Meer daarover in ’s nachts wakker en snel weer in slaap vallen.
- Laat het piekeren los. Eén mindere nacht is niet erg. Wie er gerust over is, slaapt vaak juist beter.
- Zorg voor een rustige avond. Geen schermen in het laatste uur, geen zware maaltijd en geen alcohol laat op de avond.
Meer leest u in Tips om beter te slapen. Slaapt u ook buiten de volle maan vaak slecht, kijk dan eens in Slecht slapen: oorzaken en gevolgen.
Mijn ervaring
Ik ben geen slaapwetenschapper, maar ik spreek al bijna veertig jaar dagelijks mensen over hun slaap. En het aantal mensen dat me vertelt dat ze rond volle maan slechter slapen, is zo groot dat ik het niet als verbeelding wil afdoen.
Ik geloof dat slapen een subtiel gebeuren is, en dat er invloeden zijn die we nog maar half begrijpen. Zelf denk ik daarbij aan het vocht in ons lichaam: de maan beweegt hele oceanen, en ons lichaam bestaat voor een groot deel uit water. Ik moet daar wel bij zeggen dat natuurkundigen er anders over denken: de getijdenkracht van de maan op een mensenlichaam is heel klein, omdat getijden alleen in enorme watermassa's ontstaan. Een glas water op tafel heeft ook geen eb en vloed. Maar het onderzoek uit 2021 bij vrouwen vond wel een verband met de wisselende zwaartekracht van de maan, al weten de onderzoekers niet hoe dat zou werken.
Mijn advies is daarom: neem het serieus als u het merkt, maar maak er geen zorg van. Zorg rond volle maan voor een extra donkere en rustige slaapkamer, en gun uzelf een nacht die wat minder is. Wie meer wil weten over de subtiele invloeden op slaap, vindt ook iets in mijn stuk over de beste slaaprichting.
Bronnen
- Cajochen e.a., Evidence that the lunar cycle influences human sleep, Current Biology, 2013
- Smith e.a., Human sleep and cortical reactivity are influenced by lunar phase, Current Biology, 2014
- Cordi e.a., Lunar cycle effects on sleep and the file drawer problem, Current Biology, 2014
- Haba-Rubio e.a., Bad sleep? Don't blame the moon!, Sleep Medicine, 2015
- Casiraghi e.a., Moonstruck sleep, Science Advances, 2021
- Helfrich-Förster e.a., Women temporarily synchronize their menstrual cycles with the luminance and gravimetric cycles of the Moon, Science Advances, 2021
- Chaput e.a., Are children like werewolves?, Frontiers in Pediatrics, 2016