Chris NederhorstVolgens de meeste tradities slaapt u het best in de noord-zuidrichting, met uw hoofd naar het zuiden. Hard wetenschappelijk bewijs daarvoor is er bij mensen nauwelijks, maar opvallend genoeg richten veel zoogdieren zich in hun rust wel langs die noord-zuidas. Belangrijker voor uw slaap blijven een goed bed en een donkere, koele en rustige slaapkamer, maar wie zijn bed kan draaien, kan het rustig proberen.
Ik werk al bijna veertig jaar in het beddenvak, en ik heb geleerd dat slapen een subtiel gebeuren is. Kleine dingen kunnen meer verschil maken dan je zou denken. De slaaprichting is daar een mooi voorbeeld van: er is weinig hard bewijs, maar wel veel dat te denken geeft. Hieronder zet ik op een rij wat tradities zeggen, wat de natuur ons laat zien, en wat onderzoek tot nu toe weet.
In welke richting slaapt een mens het beste?
Er zijn veel verschillende filosofieën die aangeven dat u het beste slaapt in een bepaalde richting. De beste slaaprichting is bij de meeste filosofieën de noord-zuidas, met het hoofd naar het zuiden. De gedachte daarachter is dat het menselijk lichaam een soort eigen polariteit heeft, en dat het hoofd daarom naar het zuiden moet om in harmonie te zijn met het magnetisch veld van de aarde. Maar dat is niet bij alle filosofieën zo, en ze spreken elkaar soms zelfs tegen. Hieronder neem ik ze met u door.
Onderzoeken en beste slaaprichting
Er is maar weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de slaaprichting van mensen. Het onderzoek dat het vaakst wordt genoemd, komt uit India. In 2009 werd bij het Himalayan Institute of Medical Sciences gemeten wat er gebeurt als mensen in rust met hun hoofd in verschillende richtingen liggen. Bij de mensen die met hun hoofd naar het zuiden lagen, waren de bloeddruk, de hartslag en het stresshormoon cortisol het laagst. Het was een klein onderzoek, en het is voor zover ik weet niet herhaald.
Ook wordt vaak een onderzoek aangehaald waarin mensen die drie maanden in de noord-zuidrichting sliepen, een lagere bloeddruk en een langere diepe slaap kregen dan mensen die oost-west sliepen, en een onderzoek naar slaaprichting en hoofdpijn. De oorspronkelijke publicaties daarvan heb ik niet kunnen terugvinden. Ik noem ze dus, maar met een slag om de arm.
Wel interessant is een onderzoek van het California Institute of Technology uit 2019. Bij 34 proefpersonen werd met elektroden de hersenactiviteit gemeten, terwijl het magnetisch veld om hen heen ongemerkt werd gedraaid. Bij een deel van hen reageerden de hersenen daar duidelijk op, terwijl ze zelf niets merkten. Het zegt niets over de beste slaaprichting, maar het laat wel zien dat ons lichaam het aardmagnetisch veld onbewust kan registreren.
Persoonlijke voorkeur
Uiteindelijk is de beste slaaprichting die waarin u zich het meest comfortabel en rustig voelt. Dit kan variëren afhankelijk van uw gezondheid (zoals slaapapneu of rugpijn), de indeling van de slaapkamer, en uw persoonlijke voorkeur. Per persoon is er geen eenduidig antwoord, omdat slaapgewoonten en slaapomgevingen sterk verschillen. Sommige mensen slapen het liefst met hun hoofd naar het zuiden, anderen liever in een andere richting.
Slaapkwaliteit verbeteren
Waarschijnlijk is slapen met het hoofd naar het zuiden voor veel mensen een goede keuze. Maar welke richting u ook kiest, uw slaap is meer gebaat bij een goede slaaphygiëne: een goed en comfortabel bed en hoofdkussen, een donkere, koele en stille slaapkamer, zo min mogelijk elektrische en magnetische velden rond het bed, en geen zware maaltijd vlak voor bedtijd. Meer leest u in Tips om beter te slapen. Heeft u specifieke gezondheidsklachten of last van slapeloosheid, bespreek dat dan met uw huisarts.
Magnetische velden van de aarde
De aarde heeft een magnetisch veld met een noord- en een zuidpool. Volgens sommige theorieën heeft ook het menselijk lichaam een soort eigen magnetisch veld, en zou het uitlijnen van ons lichaam met dat van de aarde (hoofd naar het zuiden, voeten naar het noorden) een rustigere slaap geven. Het lichaam zou dan minder last hebben van externe magnetische invloeden. Hard bewezen is dat niet, maar het past bij wat we bij dieren zien, en bij het onderzoek uit 2019 dat ik hierboven noemde. Meer over de invloed van velden in de slaapkamer leest u in Magnetische straling en slapen.
Dieren rusten langs de noord-zuidas
Dit vind ik misschien wel het mooiste deel van dit verhaal. De meeste zoogdieren richten zich tijdens het rusten of slapen opvallend vaak uit langs de noord-zuidas. Het vermogen dat daarachter zou zitten, heet magnetoreceptie: het vermogen om het aardmagnetisch veld waar te nemen. Dieren gebruiken het onbewust, als een soort intern kompas. En dat zoogdieren zich zo richten, ontdekten wetenschappers pas relatief laat, mede dankzij satellietbeelden.
Runderen. Het bekendste onderzoek kwam in 2008 van de Universiteit van Duisburg-Essen. Onderzoekers bekeken via Google Earth meer dan 8.500 koeien op ruim 300 weiden over de hele wereld. Wanneer de dieren graasden of lagen te rusten en te herkauwen, stonden of lagen ze bij voorkeur in de noord-zuidrichting. Wind en de stand van de zon bleken dat niet te verklaren. Een ander onderzoeksteam kon het bij koeien later niet herhalen, maar het onderzoek is een klassiek voorbeeld gebleven.
Herten. In hetzelfde onderzoek werden bijna 3.000 edelherten en reeën in Tsjechië bekeken, onder meer aan de hand van de plekken in de sneeuw waar ze hadden gelegen. Ook zij lagen overwegend op de noord-zuidas. Reeën die de onderzoekers direct konden zien, stonden of lagen daarbij meestal met hun kop naar het noorden.
Wrattenzwijnen en wilde zwijnen. In een onderzoek uit 2017 bij ruim 1.300 wrattenzwijnen en ruim 1.600 wilde zwijnen, en bij de kuilen waarin de zwijnen slapen, zag men opnieuw een duidelijke noord-zuidvoorkeur.
Molratten. Zambiaanse molratten leven ondergronds, in het pikkedonker. Ze hebben een sterk ontwikkeld magnetisch kompas, en in onderzoek bouwden ze hun slaapnest bij voorkeur in het zuidelijke deel van hun ruimte.
Muizen en honden. Ook laboratoriummuizen bleken hun nest spontaan langs een magnetische as te leggen. En honden doen hun behoefte, zo bleek in 2013, bij voorkeur in de noord-zuidrichting.
Dit is dus geen fabeltje. Ik geloof dat dieren dichter bij de natuur staan dan wij. Ze doen dingen vanuit intuïtie, niet vanuit hun verstand. En als zoveel verschillende dieren in hun rust dezelfde richting kiezen, vind ik dat het overwegen waard voor ons eigen bed.
Verbeterde bloedcirculatie
Volgens aanhangers van de noord-zuidrichting zou slapen in lijn met het aardmagnetisch veld ook de bloedcirculatie verbeteren, en daarmee de zuurstof- en voedingsstoffenvoorziening in het lichaam. Daar is geen onderzoek naar dat ik kon vinden; het is vooral een traditionele gedachte.
Culturele en spirituele overtuigingen
Veel culturen en tradities hebben een vaste slaaprichting, gebaseerd op ideeën over energiestromen of magnetische velden. Ze spreken elkaar daarbij soms tegen, en dat vind ik juist interessant om naast elkaar te zetten.
In de Indiase Ayurveda wordt aangeraden om met het hoofd naar het zuiden of het oosten te slapen, en nooit naar het noorden. Een oude Indiase tekst, de Vishnu Purana, zegt het zo: het is gunstig om met het hoofd oostwaarts of zuidwaarts te slapen, en wie zijn hoofd in de andere richting legt, wordt ziek.
Vaak wordt gezegd dat het ijzer in ons bloed op het magnetische noorden reageert. Dat klopt zo niet: het ijzer in ons bloed is niet magnetisch zoals een kompasnaald. Maar dat het lichaam op een subtiele manier iets van het aardmagnetisch veld merkt, sluit onderzoek niet uit.
Slapen met uw hoofd naar het oosten of westen
Wat zeggen de tradities over de oost-westrichting? Bijna allemaal noemen ze het oosten gunstig. In Vastu is het oosten de tweede beste richting, na het zuiden: met uw hoofd naar het oosten zou u frisser wakker worden en beter kunnen concentreren, en daarom wordt het vaak aanbevolen voor studenten. In Japan is het hoofd naar het oosten de traditionele richting voor een lang en gezond leven. Ook in de Ayurveda staat het oosten, naast het zuiden, als goede richting genoemd.
Over het westen zijn de tradities minder positief. In Vastu wordt het afgeraden, omdat het een onrustige slaap en meer dromen zou geven. In feng shui hangt het af van uw persoonlijke getal. Wetenschappelijk onderzoek naar de oost-westrichting is er, voor zover ik weet, niet.
Feng Shui en beste slaaprichting
Deze oude Chinese leer stelt dat de plaats en richting van uw bed invloed hebben op de energiestroom in uw slaapkamer, en dus op uw welzijn. In feng shui wordt bijvoorbeeld afgeraden om met uw voeten naar de deur te slapen. Dat heet de ‘doodshouding’, omdat overledenen traditioneel met de voeten eerst door de deur naar buiten worden gedragen. Ook zou de energie die door de deur binnenkomt dan te direct langs u stromen. Opvallend: in feng shui wordt het hoofd naar het noorden juist vaak gunstig genoemd, terwijl de Indiase tradities dat sterk afraden. Meer over de plek van het bed leest u in Feng shui in de slaapkamer.
Vastu Shastra en beste slaaprichting
Vastu Shastra is een oude Indiase leer die gericht is op het harmoniseren van leefruimtes. Volgens Vastu zijn er gunstige en ongunstige slaaprichtingen, afhankelijk van onder meer de ligging van de woning. Vastu raadt aan om met uw hoofd naar het zuiden te slapen. Dat zou zorgen voor een diepe, rustgevende slaap en positieve energie.
Traditionele Japanse praktijken en slaaprichting
Ook in Japan wordt aandacht besteed aan de slaaprichting. Daar wordt gezegd dat het beter is om met uw hoofd naar het oosten te slapen, voor een lang leven en een goede gezondheid. Met het hoofd naar het noorden worden overledenen opgebaard, en dat wordt voor levenden dus vermeden.
Noordelijk en zuidelijk halfrond
Volgens Vastu is het zuiden de beste slaaprichting op het noordelijk halfrond, terwijl op het zuidelijk halfrond juist het noorden de ideale richting voor het hoofd zou zijn. Dat is geen wetenschappelijk onderzoek, maar een uitleg vanuit de Vastu-leer. Uitgaande van het idee van magnetische velden is het wel een logische gedachte.
Welke slaaprichting is het best in India
In India wordt mensen over het algemeen verteld nooit met hun hoofd naar het noorden te slapen. De traditionele uitleg is dat de magnetische aantrekkingskracht van de aarde dan onnodige druk op de hersenen zou geven, wat de slaap verstoort. Ook worden overledenen in de hindoetraditie met het hoofd naar het noorden gelegd.
Wetenschappelijk bewijs en beste slaaprichting
Hoewel deze theorieën interessant zijn, is het wetenschappelijk bewijs voor een beste slaaprichting bij mensen beperkt. De slaapkwaliteit wordt sterk beïnvloed door andere dingen: uw bed, uw slaapkamer, uw gewoontes en uw gezondheid. Maar het kost niets om het eens te proberen. Draai uw bed een paar weken, als de indeling van uw kamer dat toelaat, en kijk hoe u slaapt. En zorg vooral dat uw matras en slaapkamer goed en comfortabel zijn. Hoe uw nacht is opgebouwd, en wat er in de diepe slaap en de droomslaap gebeurt, leest u in Slaapfases.