Matras schoonmaken: zo krijgt u uw matras schoon en vlekken eruit

Een matras maakt u schoon door het grondig te stofzuigen, de tijk te wassen als die afritsbaar is, en het matras daarna goed te laten luchten. Vlekken behandelt u zo snel mogelijk door ze met een beetje lauw of koud water te deppen, nooit te wrijven. Maak een matras nooit echt nat: de kern droogt heel slecht, en dan gaat het schimmelen. Nog beter is voorkomen dat het matras vies wordt: met een dikke katoenen onderdeken in plaats van een dunne molton blijft uw matras echt schoon.

Als matrasmaker zie ik regelmatig matrassen die niet versleten waren, maar kapotgemaakt door goedbedoeld schoonmaken. Met een stoomreiniger, een flinke emmer sop of een tapijtreiniger is een matras sneller beschadigd dan de meeste mensen denken. Schuim, latex en pocketvering verdragen elk andere dingen. Op deze pagina leg ik uit hoe u een matras veilig schoonmaakt, hoe u vlekken eruit krijgt, en vooral wat u beter niet kunt doen.

Waarom een matras schoonmaken?

U ligt elke nacht zo'n acht uur op uw matras. In die tijd verliest u vocht door transpiratie, en laat u huidschilfers en huidvet achter. Daar komt stof bij, en op de huidschilfers leeft de huisstofmijt. Na een paar jaar zit er ongemerkt behoorlijk wat in een matras, en wie allergisch is voor huisstofmijt, merkt dat aan zijn neus, ogen of luchtwegen. Een schoon matras slaapt frisser en gaat langer mee. Meer over de mijt zelf leest u in Informatie over huisstofmijt, en wat u er verder tegen kunt doen in Huisstofmijt in bed bestrijden. Heeft u een allergie, kijk dan ook bij Allergieën en matrassen.

Hoe vaak maakt u een matras schoon?

Een praktisch ritme, dat ik zelf ook aanhoud:

• Elke ochtend: het dekbed open- of terugslaan, zodat het matras kan uitdampen.
• Elke week: het beddengoed verschonen, en de onderdeken of matrasbeschermer regelmatig mee wassen.
• Elke maand of bij het verschonen: het matras stofzuigen, aan de bovenkant en de zijkanten.
• Een paar keer per jaar: de tijk wassen, als die afritsbaar is, en het matras keren of draaien, als het type matras dat toelaat.

Heeft u een huisstofmijtallergie, dan zou ik vaker stofzuigen en de tijk vaker wassen.

Zo maakt u uw matras schoon, stap voor stap

1. Haal het bed af. Verwijder lakens, onderdeken en matrasbeschermer, en was die op de hoogste temperatuur die het wasvoorschrift toestaat.

2. Stofzuig het matras. Gebruik het kleine opzetstuk of de meubelborstel, en werk langzaam in banen over de bovenkant, de zijkanten en vooral de naden en de rand van de rits, waar zich het meeste stof verzamelt. Een stofzuiger met een HEPA-filter houdt het fijne stof en de allergenen beter vast, zodat ze niet weer de kamer in worden geblazen. Draai het matras om, als het kan, en doe de andere kant ook.

3. Was de tijk. Is de tijk afritsbaar, haal hem er dan af en was hem volgens het wasvoorschrift, bij voorkeur op 60 graden, want bij die temperatuur gaat de huisstofmijt dood. Laat de tijk goed drogen voordat u hem weer om het matras doet; een vochtige tijk om een matras is vragen om problemen. Gebruik geen wasverzachter, want die vermindert het vochtopnemend vermogen van de stof. Is de tijk versleten of niet meer schoon te krijgen, dan kunt u hem vaak los vervangen; zie De matrastijk vervangen.

4. Laat het matras luchten. Zet het raam open en laat het matras zonder tijk of beddengoed een paar uur uitdampen, het liefst rechtop of op de zijkant. Zet het niet in de felle zon: uv-licht en hitte kunnen schuim en latex aantasten.

5. Opfrissen met baking soda. Ruikt het matras muf, dan kunt u een dun laagje baking soda over de bovenkant strooien, een paar uur laten liggen en daarna grondig opzuigen. Baking soda neemt geurtjes en wat vocht op. Maar het desinfecteert niet, het doodt geen huisstofmijt en het haalt geen vlekken weg. Gebruik dus een dun laagje en geen flinke hoeveelheid, en zorg dat het matras droog is; anders krijgt u een korst in de tijk.

Vlekken verwijderen

Voor bijna alle vlekken gelden dezelfde regels:

• Wees snel. Een verse vlek gaat er veel makkelijker uit dan een vlek die in het schuim is getrokken.
• Dep, en wrijf niet. Wrijven duwt de vlek dieper in het matras en beschadigt de tijk. Dep van buiten naar binnen, zodat de vlek niet groter wordt.
• Gebruik zo weinig mogelijk vocht. Gebruik een vochtige doek, geen natte. Het vocht moet in de tijk blijven en niet in de kern trekken.
• Test eerst. Probeer elk middel eerst op een onopvallende plek, want sommige middelen bleken de tijk of laten een kring achter.
• Laat het goed drogen. Dep na met een droge doek, en laat het matras daarna drogen voordat u het bed weer opmaakt, eventueel met een ventilator of een föhn op de koude stand.

Heeft u een afritsbare tijk, haal die er dan bij een vlek altijd eerst af en was hem. Wat in de kern is getrokken, behandelt u daarna apart.

Bloed. Gebruik altijd koud water, nooit warm: warm water zet het eiwit in bloed vast. Dep de vlek met een doek met koud water, eventueel met een klein beetje zout of een druppel milde zeep. Een oude bloedvlek kunt u voorzichtig behandelen met een beetje waterstofperoxide (3%), maar test dat eerst, want het kan de tijk bleken.

Zweet en gele vlekken. Gele vlekken ontstaan door zweet en huidvet dat in de loop van de jaren in de tijk trekt. Dep ze met een mengsel van lauw water en een beetje milde zeep of afwasmiddel. Is de tijk afritsbaar, dan haalt een gewone wasbeurt meestal het meeste weg. Helemaal weg krijgt u oude gele vlekken zelden; ze zijn vervelend om te zien, maar zeggen niets over de kwaliteit van het matras.

Urine. Wat te doen als iemand in bed heeft geplast? Dep eerst zoveel mogelijk vocht op met droge doeken of keukenpapier, en druk stevig zonder te wrijven. Dep daarna met een beetje lauw water met een scheutje azijn (ongeveer één op vijf), dat helpt tegen de geur, en dep weer droog. Een enzymreiniger voor urine breekt de geurstoffen het best af; volg de gebruiksaanwijzing en gebruik er zo weinig mogelijk van. Laat het matras daarna heel goed drogen, en strooi eventueel een dun laagje baking soda om de laatste geur op te nemen. Bij kinderen die nog in bed plassen, is een waterdichte maar ademende matrasbeschermer echt een aanrader.

Braaksel, wijn, koffie of frisdrank. Verwijder eerst wat u kunt met een lepel of keukenpapier, en dep daarna het vocht op. Dep de vlek met lauw water en een beetje milde zeep, en daarna met schoon water. Bij braaksel helpt daarna een dun laagje baking soda tegen de geur.

Schimmel in uw matras

Schimmel ontstaat als een matras langdurig vochtig blijft. Meestal komt dat door een dichte ondergrond, zoals een plaat, een vloer of een bedbodem zonder ventilatie, of door een slaapkamer die te vochtig en te koud is. U ziet het vaak eerst aan de onderkant: zwarte of groene plekjes, en een muffe geur.

Gaat het om een klein plekje op de tijk, dan kunt u de tijk wassen op 60 graden, of het plekje deppen met een beetje verdunde azijn, en het matras daarna heel goed laten drogen en luchten. Zit de schimmel in de kern van het matras, of gaat het om grotere plekken, dan is vervangen de enige echte oplossing. Schimmel in schuim krijgt u er niet meer uit, en u ademt de sporen elke nacht in.

Nog belangrijker dan schoonmaken is voorkomen dat het terugkomt: zorg dat het matras van onder kan ventileren, en dat de slaapkamer goed geventileerd en niet te koud is. Meer leest u in Ventilatie van een matras.

Matrasreiniger, stoomreiniger of tapijtreiniger?

Dit is het deel waar ik als matrasmaker het meeste schade zie. Een paar dingen om te weten, per materiaal.

• Koudschuim. Verdraagt stofzuigen en een vochtige doek prima, maar neemt vocht op als een spons als u het nat maakt, en droogt dan heel langzaam.
• Traagschuim. Is gevoelig voor warmte en vocht. Een stoomreiniger kan de structuur van het schuim aantasten, en vocht in traagschuim droogt nog slechter dan in koudschuim. Alleen stofzuigen en de tijk wassen.
• Latex. Verdraagt geen hitte en geen felle zon, en sommige schoonmaakmiddelen tasten het rubber aan. Gebruik alleen een vochtige doek met wat milde zeep.
• Pocketvering. Vocht dat tussen de veren trekt, kan op den duur roest en schimmel geven, en de comfortlagen erboven drogen slecht. Gebruik ook hier zo weinig mogelijk vocht.

Kun je een matras reinigen met een tapijtreiniger of stoomreiniger? Ik raad het af. Een tapijtreiniger sproeit water in het matras en zuigt er maar een deel van terug; de rest blijft in de kern zitten. Een stoomreiniger brengt hitte en vocht diep in het schuim, en kan de lijm tussen de lagen losmaken. Beide vergroten de kans op schimmel.

Wat is de beste matrasreiniger? Voor de meeste vlekken is milde zeep met water het beste en veiligste middel. Speciale matrasreinigers of enzymreinigers kunnen helpen bij hardnekkige vlekken en geurtjes, zoals urine, maar gebruik ze spaarzaam, test ze eerst, en kies een middel zonder agressieve chemische stoffen. U ligt er tenslotte elke nacht met uw gezicht vlak boven.

Wanneer is een professionele reiniger het geld waard? Bij een duur matras met een grote, oude vlek, of na een ongeluk, kan een specialist die met weinig vocht en een krachtige afzuiging werkt het verschil maken. Vraag wel vooraf hoe hij werkt en hoeveel vocht hij gebruikt. Bij een goedkoop of al wat ouder matras is het vaak verstandiger om het geld in een goede onderdeken of een nieuw matras te steken.

Zo houdt u uw matras schoon

Het beste schoonmaken is voorkomen dat het matras vies wordt. Mijn belangrijkste tip: leg een echt dikke katoenen onderdeken op uw matras, onder het hoeslaken. Die neemt het meeste zweet, huidvet en vuil op voordat het in het matras komt, en u kunt hem gewoon in de wasmachine wassen. In al mijn jaren in dit vak houdt niets een matras zo schoon als een goede, dikke onderdeken. Een dunne molton of een matrasbeschermer helpt ook, maar een stuk minder.

Sla 's ochtends het dekbed open of terug en laat het bed een tijdje uitdampen voordat u het opmaakt. Zet het raam even open. En keer of draai het matras regelmatig, zodat het gelijkmatig slijt, maar let daarbij op het type: een koudschuimmatras keert en draait u, een traagschuimmatras draait u alleen van hoofd- naar voeteneinde, omdat het een boven- en een onderkant heeft. Meer leest u in Het onderhoud van een matras.

Wanneer helpt schoonmaken niet meer?

Als er schimmel in de kern zit, als vlekken en geur niet meer weggaan, of als het matras doorgezakt is en u er niet meer goed op ligt, dan helpt schoonmaken niet meer. Hoe u beoordeelt of uw matras nog goed is, leest u in Hoe weet u of uw matras nog goed is?

Uw hoofdkussen verdient dezelfde aandacht. Hoe u een kussen wast en wanneer u het vervangt, leest u in Het onderhoud van een hoofdkussen.