Chris NederhorstEr is geen hoofdkussen dat voor iedereen het beste is. Een goed kussen houdt uw nek in het verlengde van uw rug, en welk kussen dat doet, hangt af van uw slaaphouding, de breedte van uw schouders en de stevigheid van uw matras. Een kussen dat u zelf hoger of lager kunt maken, vergroot de kans flink dat het past. En pas op met zomaar een kussen kopen: u ligt er elke nacht met uw gezicht op, dus kies alleen een kussen waarvan u zeker weet dat er geen brandvertragers of andere chemische middelen in zitten.
Ik merk in mijn showroom elke week hoe weinig aandacht het hoofdkussen krijgt. Mensen nemen alle tijd om een matras uit te zoeken, en pakken daarna een kussen van de stapel omdat het lekker zacht aanvoelt. Terwijl een verkeerd kussen het werk van een goed matras gemakkelijk tenietdoet. Het is namelijk een belangrijk onderdeel van het slaapgereedschap. Uw hoofdkussen en uw matras werken samen, en op deze pagina bekijk ik ze ook samen. Dat doen de meeste winkels niet.
Waarom een goed hoofdkussen belangrijk is
Uw hoofd weegt zo'n vier à vijf kilo, en uw kussen moet dat gewicht de hele nacht dragen. Het moet de ruimte tussen uw hoofd en het matras zo opvullen dat uw nekwervels in het verlengde van de rest van uw wervelkolom liggen. Is het kussen te hoog, dan knikt uw hoofd omhoog. Is het te laag, dan zakt uw hoofd weg. In beide gevallen staat uw nek de hele nacht in een knik, en dat voelt u 's ochtends: een stijve nek, gespannen schouders, soms hoofdpijn. Bovendien draait u op een kussen dat niet past vaker om, en slaapt u onrustiger.
Een kussen zonder chemische middelen
Dit is voor mij een van de belangrijkste punten, en het wordt bij hoofdkussens bijna nooit genoemd. U ligt elke nacht urenlang met uw gezicht op uw kussen. Het zit precies in uw ademzone: alles wat het kussen afgeeft, ademt u in. En dat doet u zo'n derde van uw leven.
Toch worden aan kussens, net als aan matrassen, regelmatig middelen toegevoegd die daar wat mij betreft niet thuishoren: brandvertragers, anti-bedbug-behandelingen, middelen tegen huisstofmijt, en antibacteriële of geurbestrijdende behandelingen van de vulling of de tijk. Wat er allemaal in matrassen en kussens mag zitten, is meer dan de meeste mensen denken. En op het etiket staat het lang niet altijd.
Mijn advies is daarom duidelijk: vraag altijd na of er zulke middelen in het kussen zitten. Een goede verkoper of fabrikant weet het antwoord. Weet u het niet zeker, of krijgt u geen duidelijk antwoord, dan zou ik dat kussen zelf niet kopen. Een keurmerk als OEKO-TEX kan helpen, omdat daarbij op schadelijke stoffen wordt getest, maar kijk wel op welk onderdeel het keurmerk precies betrekking heeft.
Welk hoofdkussen bij welke slaaphouding?
De slaaphouding is het belangrijkste vertrekpunt, omdat de ruimte die uw kussen moet opvullen per houding heel verschillend is. Meer over de houdingen zelf leest u in Wat is de beste slaaphouding?
Het kussen voor zijslapers. Op uw zij moet het kussen de ruimte tussen uw schouder en uw hoofd opvullen, en die is groter dan veel mensen denken. Een zijslaper heeft daarom meestal het hoogste en stevigste kussen nodig. Hoe breder uw schouders, hoe hoger het kussen moet zijn. Het kussen moet stevig genoeg zijn om niet in te zakken onder het gewicht van uw hoofd, en tegelijk de vorm van uw nek volgen. Een kussen dat in de loop van de nacht plat wordt, laat uw hoofd langzaam wegzakken, en dan wordt u wakker met een stijve nek. Let er als zijslaper ook op dat uw matras uw schouder genoeg ruimte geeft; dan hoeft het kussen minder te compenseren. Meer leest u in Matrassen voor zijslapers.
Het kussen voor rugslapers. Op uw rug is de ruimte die het kussen moet opvullen kleiner: alleen de holte van uw nek. Een rugslaper heeft daarom meestal een lager en wat zachter kussen nodig dan een zijslaper. Het kussen moet uw nek ondersteunen, zonder uw hoofd naar voren te duwen. Een te hoog kussen drukt uw kin richting uw borst, en dat maakt ook ademen en snurken erger.
Het kussen voor buikslapers. Op uw buik ligt uw hoofd gedraaid, en dat geeft altijd wat spanning in de nek. Hoe hoger het kussen, hoe groter die draaiing. Een buikslaper heeft daarom een heel plat en zacht kussen nodig, of soms helemaal geen. Buikslapen is niet voor iedereen slecht, maar wie er nekklachten bij heeft, doet er goed aan om te proberen meer op de zij te gaan slapen.
Is slapen zonder hoofdkussen goed? Voor de meeste mensen niet. Op uw zij of rug hangt uw hoofd zonder kussen te laag, en staat uw nek in een knik. Alleen voor sommige buikslapers kan slapen zonder kussen, of met een heel dun kussen, prettiger zijn.
Nog een tip uit de praktijk: de houding waarin u in slaap valt, is vaak niet de houding waarin u het grootste deel van de nacht ligt. Veel mensen denken dat ze rugslaper zijn, terwijl ze een groot deel van de nacht op hun zij liggen. Vraag het eens aan uw partner, of let erop als u 's nachts wakker wordt. Kiest u een kussen voor de verkeerde houding, dan past het precies niet op de uren dat u het nodig heeft.
Hoofdkussen en matras
Dit wordt het vaakst vergeten, en daarom wil ik het extra benadrukken. Op een zacht matras zakt uw lichaam, en vooral uw schouder, dieper weg. De ruimte tussen uw hoofd en het matras wordt dan kleiner, en dan heeft u een lager kussen nodig. Op een stevig matras zakt u minder weg, blijft die ruimte groter, en is een hoger kussen nodig.
Dat betekent ook: koopt u een nieuw matras, bekijk dan ook uw kussen opnieuw. Het kussen dat jarenlang perfect lag op uw oude, inmiddels wat doorgezakte matras, kan op een nieuw en steviger matras ineens te laag zijn, of andersom. Ik heb klanten gehad die na een nieuw matras nekklachten kregen, en bij wie het niet aan het matras lag, maar aan het oude kussen. Probeer een nieuw kussen daarom altijd uit op een matras dat lijkt op het uwe.
De juiste dikte en hardheid
De goede hoogte vindt u het makkelijkst door in uw normale slaaphouding te gaan liggen en iemand te laten kijken of uw nek recht in het verlengde van uw rug ligt. Op uw zij moet uw neus ongeveer in het midden van uw lichaam wijzen, zonder dat uw hoofd naar het matras of naar het plafond knikt. Ook kunt u voelen: liggen uw schouders en nek ontspannen, of houdt u uw hoofd een beetje vast?
Omdat lichamen en matrassen zo verschillen, vind ik een kussen dat u zelf kunt aanpassen vaak de veiligste keuze. Dat zijn kussens met een losse vulling en een rits, die u kunt bijvullen of gedeeltelijk leeghalen tot de hoogte en de hardheid precies kloppen. Bijzonder goede ervaringen heb ik met kussens gevuld met vlokken traagschuim. Die vormen zich naar uw nek, blijven stevig, en u kunt ze met wat meer of minder vlokken harder of zachter maken. Wie het snel warm heeft of meer veerkracht wil, kan kiezen voor dezelfde soort kussen met vlokken koudschuim. Het grote voordeel van zo'n kussen: als uw matras verandert of uw voorkeur verandert, past u gewoon de vulling aan, in plaats van een nieuw kussen te kopen.
Welke vulling?
De vulling bepaalt hoe het kussen ligt, hoe warm het is en hoe u het onderhoudt. Kort per soort; meer leest u in Vullingen voor hoofdkussens.
Dons en veren. Dons is heel zacht, licht en ademend, maar geeft weinig steun. Veren zijn steviger en veerkrachtiger. Een kussen met alleen dons zakt snel in, en is daarom voor zijslapers vaak te zacht. Wat is beter, dons of veren? Voor steun zijn veren beter, of een mengsel met veel veren; voor zachtheid is dons beter. Opvallend: de vaak gehoorde bewering dat dons en veren meer huisstofmijt bevatten, wordt door onderzoek niet ondersteund. In verschillende onderzoeken bevatten synthetische kussens juist meer allergeen van huisstofmijt dan verenkussens, waarschijnlijk omdat de tijk van verenkussens dichter geweven is.
Synthetische vezels. Vaak goedkoop, licht en goed wasbaar. Ze zakken wel sneller in en gaan meestal minder lang mee. Let op de kwaliteit van de vezels en of de vulling los genoeg zit om op te schudden.
Schuim. Een kussen van koudschuim is veerkrachtig en ventileert goed. Een kussen van traagschuim vormt zich naar uw hoofd en nek en verdeelt de druk heel goed, maar kan warmer zijn. Latex is verend en duurzaam, maar voelt voor sommige mensen te veerkrachtig. Een massief schuimkussen kunt u niet aanpassen; een kussen met schuimvlokken wel.
Natuurlijke vullingen. Wol voert vocht goed af en voelt in zomer en winter prettig. Boekweitdoppen vormen zich naar uw nek en zijn goed aan te passen, maar zijn hard en kunnen ritselen. Kapok is licht en zacht, maar klontert sneller en gaat korter mee.
Ergonomische kussens, nekrol en orthopedische kussens
Een ergonomisch kussen heeft een vaste vorm, vaak met een verdikte rand onder de nek: de nekrol. Zulke kussens heten soms ook nekkussen. De nekrol vult de holte van uw nek op, zodat uw nek ook in rugligging ondersteund wordt. Voor sommige mensen werkt dat heel goed, vooral voor rugslapers en zijslapers die vast in hun houding blijven liggen.
Maar er is een groot nadeel: een vormvast kussen kunt u niet aanpassen. De hoogte van de nekrol moet dus precies kloppen bij uw lichaam en uw matras. Is de nekrol te hoog of te laag, dan ligt u er slecht op, en kan het juist nekklachten geven. Probeer zo'n kussen daarom altijd uit, en liefst thuis.
Welk kussen helpt tegen nekpijn? Het kussen dat uw nek in de juiste lijn houdt in uw eigen slaaphouding, op uw eigen matras. Dat kan een ergonomisch kussen met nekrol zijn, maar ook een aanpasbaar vlokkenkussen. Is een orthopedisch kussen goed? Het woord ‘orthopedisch’ is geen beschermde term; het zegt dus weinig. Of het goed is, hangt af van de pasvorm. Heeft u aanhoudende nekklachten, ga dan naar uw huisarts of een fysiotherapeut. Een kussen kan veel verlichten, maar is geen behandeling.
Hoofdkussen maten
De standaardmaat van een hoofdkussen in Nederland is 60 x 70 centimeter. Ergonomische kussens zijn vaak kleiner, bijvoorbeeld rond de 40 x 60 of 30 x 50 centimeter, omdat ze alleen het hoofd en de nek hoeven te dragen. In Duitsland is 80 x 80 centimeter een gangbare maat, en ook 40 x 80. Koopt u een kussen in een andere maat, kijk dan of u er een passende sloop bij kunt krijgen.
Let vooral op de sloop. Is die te klein voor het kussen, dan wordt het kussen samengeperst. Het wordt dan hoger en harder dan bedoeld, en ligt het dus anders dan u in de winkel voelde. Een te grote sloop laat het kussen juist schuiven. Kies dus een sloop die precies past, en bij voorkeur van een natuurlijke stof als katoen, die vocht goed opneemt.
Een hoofdkussen uitproberen en kopen
Probeer een kussen altijd uit in uw normale slaaphouding, en het liefst op een matras dat lijkt op het uwe. Op een stevig winkelmatras voelt een kussen heel anders dan thuis op een zacht matras. Ga er rustig voor liggen, draai een paar keer om, en voel wat uw nek en schouders doen. Nog beter is een kussen dat u thuis kunt uitproberen. Net als bij een matras zegt een paar minuten proefliggen weinig, en weet u pas na een paar nachten hoe u erop wakker wordt. Meer over thuis proberen leest u in Proeftijd en proefslapen.
Veel mensen zoeken naar het beste hoofdkussen volgens de Consumentenbond. Voor zover ik weet heeft de Consumentenbond hoofdkussens niet zelf getest; er is dus geen ‘Beste uit de Test’ voor kussens (stand november 2026). De bond geeft wel koopadvies, en dat komt in grote lijnen overeen met wat ik hier schrijf: kijk naar uw slaaphouding, uw schouderbreedte en de hardheid van uw matras. Wees daarom voorzichtig met websites die een ‘beste hoofdkussen volgens de Consumentenbond’ aanprijzen. En zelfs als er ooit een test komt: een testwinnaar zegt iets over het gemiddelde van een paar testpersonen, niet over uw nek.
Wassen en vervangen
Schud een kussen met losse vulling elke ochtend even op, zodat de vulling zich herstelt en vocht kan verdampen. Gebruik een kussenbeschermer of molton, en was die regelmatig. Veel kussens met een synthetische, wollen of donzen vulling kunt u in de wasmachine wassen; volg daarbij altijd het wasvoorschrift. Een kussen van massief schuim mag meestal niet in de machine, maar de hoes vaak wel, tot 60 graden. Vervang uw kussen als het plat is geworden, niet meer terugveert, klontert of vlekken heeft die er niet meer uitgaan, en in elk geval na een paar jaar. Meer leest u in Het onderhoud van een hoofdkussen. Zoekt u een kussen voor een ouder iemand, kijk dan ook bij Het beste hoofdkussen en bedtextiel voor senioren.
Mijn advies
Als u mij vraagt waar ik zelf op zou letten, dan begint het bij uw slaaphouding en uw matras, niet bij het kussen in de winkel. Een zijslaper heeft een hoger kussen nodig dan een rugslaper, en op een zacht matras volstaat een lager kussen dan op een stevig matras. Kies bij twijfel een kussen dat u kunt aanpassen, zoals een kussen met traagschuim- of koudschuimvlokken. Vraag altijd wat er in de vulling en de tijk zit, en kies een kussen zonder onnodige chemische middelen. En probeer het een paar nachten thuis. Uw nek zal u dankbaar zijn.
Bronnen
- Consumentenbond, koopadvies hoofdkussens (consumentenbond.nl)
- Kemp e.a., House dust mite allergen in pillows, BMJ 1996
- Rains e.a., House dust mite allergen accumulation on new synthetic and feather pillows, Clinical and Experimental Allergy 1999
- Siebers e.a., Permeability of synthetic and feather pillows to live house dust mites and house dust, Clinical and Experimental Allergy 2004