Snel in slaap vallen begint vooral met ontspanning. Een vast slaapritme, minder licht en prikkels in de avond, een koele slaapkamer en een bed waarin u prettig ligt, kunnen daarbij helpen. Probeer in bed uw ademhaling te vertragen en uw gedachten tot rust te brengen. Lukt het slapen niet, blijf dan niet eindeloos liggen woelen.

Bijna iedereen kent het wel. U bent moe, gaat naar bed en verheugt zich op een heerlijke nachtrust. Maar zodra uw hoofd het kussen raakt, lijkt het alsof uw hersenen besluiten nog even over van alles na te denken. Wat moet er morgen gebeuren? Ben ik niets vergeten? Hoe laat is het eigenlijk? En voor u het weet bent u een uur verder.
Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en ontwikkel en produceer al 28 jaar matrassen. In die jaren heb ik met ontzettend veel mensen gesproken over hun slaap. Wat mij daarbij steeds weer opvalt, is dat mensen die moeite hebben met inslapen vaak ontzettend hun best doen om in slaap te vallen. Maar juist dat kan averechts werken.
Slapen is iets wat vanzelf moet gebeuren. Hoe meer u probeert om het af te dwingen, hoe moeilijker het soms wordt.
Ik heb door de jaren heen allerlei technieken en praktische oplossingen verzameld die kunnen helpen om gemakkelijker in slaap te vallen. Sommige zijn wetenschappelijk onderzocht, andere komen voort uit mijn eigen ervaringen en gesprekken met slapers. En een paar ervan zijn verrassend eenvoudig.
Hoe lang duurt het normaal om in slaap te vallen?
Veel mensen denken dat ze binnen enkele minuten in slaap moeten vallen. Maar dat is helemaal niet nodig.
De meeste mensen vallen binnen ongeveer tien tot twintig minuten in slaap. Ook een half uur nodig hebben is niet meteen abnormaal. Bij oudere mensen kan het inslapen soms nog wat langer duren. Volgens Thuisarts is het bovendien heel normaal om gedurende de nacht enkele keren kort wakker te worden.
Het wordt vooral vervelend wanneer u regelmatig lang wakker ligt, zich daar steeds meer zorgen over maakt en er overdag last van krijgt.
Er is dus geen enkele reden om uzelf onder druk te zetten omdat u na tien minuten nog wakker bent. Sterker nog, mijn eerste advies is om de klok zo veel mogelijk te vergeten.
Waarom lukt het soms niet om in slaap te vallen?
Om in slaap te kunnen vallen, moeten verschillende dingen samenkomen. Uw lichaam moet voldoende behoefte aan slaap hebben, uw biologische klok moet ongeveer aangeven dat het bedtijd is en u moet lichamelijk en geestelijk voldoende ontspannen zijn. Vooral dat laatste wordt nogal eens onderschat.

Stress, zorgen en piekeren kunnen ervoor zorgen dat uw lichaam alert blijft. Maar ook cafeïne, alcohol, een onregelmatig dagritme, een middagdutje of te veel licht in de avond kunnen het inslapen bemoeilijken.
Daarnaast speelt de temperatuur een belangrijke rol. Wanneer u onder een veel te warm dekbed ligt of voortdurend een prettige houding probeert te vinden, is het natuurlijk lastiger om helemaal tot rust te komen.
Meer over de invloed van spanning leest u in mijn artikel Slecht slapen door stress.
Gelukkig kunt u zelf behoorlijk wat doen om de omstandigheden voor een goede nachtrust te verbeteren.
De eerste vijf tips beginnen al voordat u naar bed gaat
1. Zorg voor een vast slaapritme
Onze biologische klok houdt van regelmaat. Probeer daarom iedere ochtend ongeveer op hetzelfde tijdstip op te staan, ook in het weekend.
Ga 's avonds pas naar bed wanneer u daadwerkelijk slaperig wordt. Alleen moe zijn is niet altijd hetzelfde als slaap hebben.
Zorg overdag ook voor voldoende daglicht, liefst door 's morgens een stuk te wandelen. Daglicht helpt uw biologische klok om onderscheid te maken tussen dag en nacht.
Een vast ritme is geen garantie dat u iedere avond direct slaapt, maar vormt wel een belangrijke basis.
2. Bouw het laatste uur rustig af
Ik vind het opmerkelijk hoe druk sommige mensen nog zijn vlak voordat ze gaan slapen. Nog even de e-mail bekijken, het nieuws lezen, reageren op berichten en misschien nog een spannende serie kijken. En dan verwachten we dat ons hoofd binnen enkele minuten helemaal rustig is.
Probeer het laatste uur voor het slapengaan daarom wat rustiger te maken. Dim de verlichting, leg uw telefoon weg en doe iets waarvan u ontspannen wordt. Een boek lezen, naar rustige muziek luisteren of gewoon even lekker zitten kan al prettig zijn.
Vooral fel licht en langdurig schermgebruik vlak voor het slapengaan kunnen het slaapritme verstoren. Daarnaast kan alles wat u op uw telefoon tegenkomt uw gedachten weer behoorlijk activeren.
Meer algemene adviezen vindt u in Tips om beter te slapen.
3. Let op koffie, alcohol en laat eten
Cafeïne kan veel langer doorwerken dan u misschien denkt. Dat geldt niet alleen voor koffie, maar ook voor zwarte en groene thee, cola en energiedrank.
Thuisarts adviseert om in de zes uur voordat u gaat slapen geen cafeïne meer te gebruiken. Sommige mensen zijn er gevoeliger voor en doen er verstandig aan na de middag helemaal geen koffie meer te drinken.
Alcohol is ook geen verstandig slaapmiddel. U kunt er wel wat sneller door in slaap vallen, maar later in de nacht wordt de slaap juist vaker onderbroken.
Een zware maaltijd vlak voor het slapengaan is evenmin ideaal. Probeer daarom minimaal twee uur voor bedtijd geen grote maaltijd meer te eten.
4. Neem een warme douche
Een warme douche kan een heerlijke manier zijn om de dag af te sluiten.
Het warme water helpt veel mensen om hun spieren te ontspannen. Bovendien kan de afkoeling van het lichaam na een warme douche of een warm bad het inslapen ondersteunen. Neem die douche liever wat eerder op de avond dan vlak voordat u uw bed instapt.
En maak er vooral een prettig moment van. Het moet niet de zoveelste verplichting worden die u moet uitvoeren om maar te kunnen slapen.
5. Zorg voor frisse lucht en een aangename temperatuur
Een slaapkamer hoeft niet ijskoud te zijn, maar te warm slapen kan behoorlijk verstorend werken. Voor veel volwassenen is een slaapkamer van ongeveer 17 tot 19 graden een prettig uitgangspunt, met 18 graden als praktische richtwaarde.
Zorg daarnaast voor voldoende frisse lucht en ventilatie. Een raam even openzetten voor het slapengaan kan helpen om de kamer te luchten, maar houd ook rekening met lawaai, buitenlucht en de temperatuur.
Wat voor mij misschien nog wel belangrijker is, is de temperatuur ín het bed. Want u kunt een slaapkamer van 18 graden hebben en het onder een veel te warm dekbed alsnog bloedheet krijgen.
Meer hierover leest u in Wat is de beste slaapkamertemperatuur?
6. Het juiste slaapgereedschap: iets waar ik al 38 jaar mee bezig ben
Dit is natuurlijk mijn eigen vakgebied en ik vind dat het bij adviezen over inslapen nogal eens te weinig aandacht krijgt.
Ik gebruik graag het woord slaapgereedschap. Daarmee bedoel ik alles wat ervoor zorgt dat u prettig en ontspannen kunt liggen: uw matras, bedbodem, hoofdkussen, dekbed en het overige beddengoed. Want als uw lichaam niet prettig ligt, hoe moet het dan volledig ontspannen?

Goed slaapgereedschap helpt het lichaam comfortabel te ondersteunen en een aangename temperatuur te behouden.
Stel dat u op uw zij ligt en uw matras veel te stevig is bij de schouders. U voelt voortdurend druk, draait van de ene zijde naar de andere en probeert telkens opnieuw een prettige houding te vinden. Of u heeft een hoofdkussen dat te hoog is, waardoor uw nek in een ongemakkelijke houding ligt. Dan kunt u nog zulke goede ademhalingsoefeningen doen, maar u blijft lichamelijk ongemak ervaren.
Een goed passend matras moet voldoende ondersteuning bieden, terwijl uw schouders en heupen de ruimte krijgen die ze nodig hebben. Uw lichaam moet in een natuurlijke houding kunnen liggen zonder dat bepaalde lichaamsdelen onnodig onder druk staan.
En daarbij is een goed hoofdkussen minstens zo belangrijk. Vooral bij zijslapers moet het kussen de ruimte tussen het hoofd en de schouder goed opvullen. Bij rugslapers zijn de eisen weer anders.
De juiste ondersteuning kan ervoor zorgen dat u minder hoeft te zoeken naar een prettige houding en gemakkelijker kunt ontspannen. Meer over de verschillende houdingen leest u in Wat is de beste slaaphouding?
Vergeet vooral uw dekbed niet
Het juiste dekbed hoort wat mij betreft absoluut bij goed slaapgereedschap. Een dekbed moet u aangenaam warm houden, maar niet zo warm dat u gaat transpireren of onrustig wordt. Ook de vochtregulatie en ventilatie van de materialen spelen een rol.
Ik kom regelmatig mensen tegen die veel aandacht besteden aan hun matras, maar vervolgens jarenlang onder een dekbed slapen dat eigenlijk veel te warm is. Dat is jammer. Want ook een goed matras kan een onprettige slaaptemperatuur niet altijd compenseren.
In Welk dekbed kunt u het beste kiezen? leg ik uit waar u op kunt letten.
Nu wil ik niet beweren dat iedereen met slaapproblemen een nieuw matras of hoofdkussen nodig heeft. Slapeloosheid heeft vaak heel andere oorzaken. Maar een bed waarin u goed ondersteund wordt, het niet te warm of koud heeft en werkelijk ontspannen kunt liggen, kan wel degelijk bijdragen aan een prettigere slaapomgeving.
Goed slaapgereedschap maakt slapen niet vanzelfsprekend, maar kan wel helpen om lichamelijke ongemakken weg te nemen die het inslapen in de weg zitten. En dat vind ik een belangrijk verschil.
Vijf ontspanningstechnieken die u gewoon in bed kunt proberen
Wanneer uw slaapomgeving prettig is en u daadwerkelijk slaperig bent, kunt u een aantal eenvoudige technieken proberen. Ik zou ze overigens niet allemaal tegelijk uitvoeren. Kies er één of twee die bij u passen.
Het doel is niet om weer een taak te krijgen die u goed moet uitvoeren. Het doel is juist om los te laten.
7. Adem rustig in en vooral langzaam uit
Uw ademhaling kan helpen om uw aandacht van het piekeren naar het lichaam te verplaatsen.
Ga prettig liggen en adem rustig door uw neus in. Probeer ongeveer vier seconden in te ademen en adem vervolgens gedurende vijf of zes seconden langzaam weer uit. Doe dit een aantal keren zonder te forceren.
U hoeft uw longen niet maximaal met lucht te vullen of voortdurend diep te ademen. Een rustige, comfortabele ademhaling is voldoende. Let vooral op het langzaam uitademen en probeer uw schouders en kaken ontspannen te houden.
Als u merkt dat u duizelig wordt of de oefening onprettig vindt, adem dan gewoon weer normaal.
8. Ontspan uw spieren één voor één
Dit vind ik zelf een bijzonder prettige oefening.
Begin bij uw voeten en richt uw aandacht op de spieren die u daar voelt. Laat ze zo veel mogelijk ontspannen. Ga vervolgens naar uw onderbenen, bovenbenen, buik, rug, schouders, armen en uiteindelijk uw gezicht. U kunt de spieren eerst heel even licht aanspannen en daarna weer loslaten. Zo gaat u langzaam uw hele lichaam langs.
Deze techniek heet progressieve spierontspanning. Het principe wordt ook gebruikt in ontspanningstrainingen bij slaapproblemen.
Wat ik er mooi aan vind, is dat u tijdens de oefening vaak merkt hoeveel spanning u ongemerkt vasthoudt. Vooral in de schouders, kaak en nek. En juist die spanning wilt u kwijt voordat u in slaap valt.
9. Denk aan iemand van wie u houdt
Dit is een tip die ik bijzonder graag wil meegeven, omdat ik denk dat veel mensen hier iets aan kunnen hebben.
Probeer wanneer u in bed ligt eens bewust aan iemand te denken van wie u veel houdt. Dat kan uw partner zijn, uw kind, een kleinkind, een goede vriend of vriendin. Maar ook een huisdier waar u ontzettend gek op bent. Denk bijvoorbeeld aan een fijne middag samen, een warme omhelzing of het heerlijke gevoel wanneer uw hond of kat ontspannen naast u ligt.
Voor mij zit daar iets bijzonders in. Wanneer u aan iets of iemand denkt van wie u houdt en waarbij u zich veilig en prettig voelt, kunnen uw gedachten vriendelijker en rustiger worden. U bent dan even niet bezig met wat er morgen allemaal moet gebeuren of wat er vandaag verkeerd is gegaan.
Het is alsof u mentaal wat verzacht. En juist dat gevoel van ontspanning kan helpen om de slaap gemakkelijker toe te laten.
Natuurlijk is dit geen wetenschappelijk bewezen methode waarmee iedereen binnen vijf minuten slaapt. Maar het sluit wel aan bij onderzoek naar het gebruik van aangename beelden om piekergedachten voor het slapengaan te verminderen. Onderzoekers van de Universiteit van Oxford ontdekten in 2002 bijvoorbeeld dat het voorstellen van een rustige, prettige situatie bij mensen met slapeloosheid kon helpen om gemakkelijker in slaap te vallen.
U kunt dus ook denken aan een heerlijke vakantie, een mooie wandeling of een plek waar u zich bijzonder gelukkig voelde.
Mijn advies is vooral: kies iets waar u warme, prettige gevoelens bij heeft en probeer dat beeld rustig vast te houden. Niet analyseren, niet nadenken over wat er daarna gebeurde. Alleen genieten van het gevoel.
10. Probeer een korte slaapmeditatie of de militaire methode
Een slaapmeditatie hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. U hoeft er zelfs niet voor in een bepaalde houding te zitten.
Ga rustig liggen, sluit uw ogen en richt uw aandacht op uw ademhaling of op verschillende delen van uw lichaam. Laat gedachten die voorbij komen rustig weer verdwijnen, zonder uzelf te verwijten dat u afgeleid bent. Een eenvoudige bodyscan, waarbij u met uw aandacht langzaam van uw voeten naar uw hoofd gaat, kan hierbij helpen.
Ook de zogenoemde militaire slaapmethode is populair. Bij deze techniek begint u met het volledig ontspannen van uw gezicht, laat u de schouders zakken, ontspant u de armen en vervolgens de benen. Daarna probeert u uw gedachten op een kalm beeld te richten.
De methode wordt vaak in verband gebracht met het boek Relax and Win van Bud Winter uit 1981. Op internet wordt regelmatig beweerd dat vrijwel iedereen hiermee na enige oefening binnen twee minuten in slaap kan vallen. Voor die spectaculaire bewering ontbreekt echter overtuigend wetenschappelijk bewijs.
De ontspanningstechnieken zelf kunnen wel nuttig zijn. Ik zou ze daarom vooral proberen vanwege de ontspanning, niet omdat u een record wilt vestigen.
11. Haal het piekeren uit uw hoofd voordat u gaat slapen
Voor sommige mensen is niet het lichaam, maar vooral het hoofd het probleem. Zodra het licht uitgaat, komen alle gedachten van de dag voorbij.
Wat kan helpen, is om eerder op de avond tien of vijftien minuten de tijd te nemen voor uw zorgen en gedachten. Schrijf op wat u bezighoudt en noteer eventueel wat u morgen moet doen. Daarna legt u het papier weg.
Het probleem hoeft daarmee niet opgelost te zijn, maar u hoeft het ook niet telkens opnieuw in uw hoofd te herhalen. En wanneer u eenmaal in bed ligt, kunt u proberen uw aandacht weer naar uw ademhaling of een fijne herinnering te brengen.
Helpt schaapjes tellen eigenlijk?
We kennen allemaal het advies om schaapjes te tellen wanneer we niet kunnen slapen. Maar werkt het? Niet bijzonder goed, lijkt het.
In het eerdergenoemde onderzoek uit Oxford werd onder andere gekeken naar het verschil tussen afleiding zoeken en het voorstellen van aangename beelden. Een duidelijke, rustgevende voorstelling werkte gunstiger dan algemene afleiding.
Dat betekent niet dat schaapjes tellen voor niemand kan werken. Wanneer u er rustig van wordt, is er weinig bezwaar tegen. Maar persoonlijk vind ik het veel aantrekkelijker om aan een heerlijke vakantie, een dierbare herinnering of iemand van wie u houdt te denken dan om eindeloos schapen over een hek te laten springen.
12. Blijft u wakker? Ga dan even uit bed
Dit is misschien niet het advies dat u verwacht wanneer u juist graag in slaap wilt vallen. Maar het is wel een belangrijk advies.
Wanneer u lang wakker ligt en steeds gefrustreerder raakt, kan uw bed langzaam een plek worden die u met wakker liggen en zorgen associeert. Dat wilt u natuurlijk voorkomen.
Thuisarts adviseert om, wanneer u ongeveer dertig minuten wakker ligt, even uit bed te gaan. Ga naar een andere kamer, houd het licht gedempt en doe iets rustigs. Bijvoorbeeld een paar bladzijden lezen of naar rustige muziek luisteren. Ga vervolgens terug naar bed wanneer u zich weer slaperig voelt.
Kijk daarbij liever niet voortdurend op de klok. U hoeft de dertig minuten niet met een stopwatch bij te houden. En blijf vooral van uw telefoon af.
Nog een ongebruikelijke tip: draai eens helemaal om in bed
Ik wil nog iets noemen wat misschien een beetje vreemd klinkt. Probeer bij een incidentele onrustige nacht eens andersom in bed te gaan liggen. Dus met uw hoofd aan het voeteneinde.
Dat is een heel andere verandering dan alleen even op uw andere zij gaan liggen. Uw vertrouwde omgeving voelt ineens net iets anders en soms helpt dat om de irritatie van het steeds maar wakker liggen te doorbreken.
Ik zie dit vooral als een eenvoudig, persoonlijk experiment. Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat andersom liggen op zichzelf helpt tegen slapeloosheid. Doe het alleen wanneer uw bed veilig en vlak genoeg is, uw hoofdkussen goed blijft ondersteunen en u geen last heeft van bijvoorbeeld een hoog voetenbord of een verstelbaar bedgedeelte.
En wanneer u echt gespannen en klaarwakker blijft, is even uit bed gaan verstandiger dan eindeloos nieuwe houdingen uitproberen.
's Nachts wakker worden en opnieuw in slaap vallen
Ook dat kent bijna iedereen. U valt aanvankelijk heerlijk in slaap, maar wordt rond drie of vier uur wakker en merkt vervolgens dat uw hoofd alweer aanstaat.
Waarom juist op dat tijdstip? Tijdens de nacht doorlopen we verschillende slaapcycli. In het tweede deel van de nacht hebben we relatief meer lichte slaap en REM-slaap, waardoor we gemakkelijker wakker kunnen worden. Ook zorgen, stress, alcohol, warmte, pijn of naar het toilet moeten kunnen een rol spelen. Maar drie of vier uur is geen bijzonder tijdstip waarop iedereen door een specifieke hormonale oorzaak wakker zou moeten worden.
Als u wakker wordt, probeer dan vooral niet meteen te denken dat de rest van de nacht verloren is. Blijf rustig liggen, adem ontspannen en denk eventueel aan die prettige herinnering of iemand van wie u houdt. Kijk niet op de klok en pak uw telefoon er niet bij.
Lukt het na verloop van tijd niet en merkt u dat u steeds alerter wordt? Ga dan even uit bed en probeer het later opnieuw.
Meer informatie over oorzaken en gevolgen vindt u in mijn artikel over slecht slapen.
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Iedereen slaapt weleens een nacht slecht. Dat hoeft helemaal geen probleem te zijn.
Maar wanneer u meerdere nachten per week moeite heeft met inslapen, dit al langere tijd aanhoudt en u er overdag last van heeft, is het verstandig contact op te nemen met uw huisarts.
Er bestaan goede behandelingen voor slapeloosheid, waaronder cognitieve gedragstherapie voor insomnie, ook wel CGT-I genoemd. Daarbij leert u onder andere om anders om te gaan met wakker liggen, uw slaapritme te verbeteren en de spanning rond het slapen te verminderen. Ook een slaapcursus kan helpen.
Slaapmiddelen zijn meestal geen goede langdurige oplossing. Meer informatie vindt u in mijn artikelen over slaapmiddelen en natuurlijke slaapmiddelen.
Mijn belangrijkste advies na 38 jaar in het beddenvak
Als ik terugkijk op alle gesprekken die ik in bijna vier decennia met klanten heb gevoerd, dan komt één onderwerp steeds weer terug: ontspanning. En die ontspanning begint wat mij betreft bij een lichaam dat prettig ligt.
Een matras moet uw lichaam goed ondersteunen, uw hoofdkussen moet uw hoofd en nek op een natuurlijke manier opvangen en uw dekbed moet ervoor zorgen dat u het aangenaam warm heeft. Niet te warm en niet te koud.
Wanneer alles goed bij elkaar past, hoeft u minder te zoeken naar de juiste houding en kunt u lichamelijk gemakkelijker tot rust komen. Dat is precies waarom ik zo graag over het juiste slaapgereedschap spreek.
Maar net zo belangrijk is wat er in uw hoofd gebeurt. Probeer de dag los te laten. Laat de zorgen voor morgen en richt uw aandacht op iets prettigs. Een geliefde, een dier, een mooie herinnering of gewoon een situatie waarin u zich gelukkig en veilig voelde.
Ik denk dat we soms vergeten hoe prettig het kan zijn om met zulke gedachten in slaap te vallen. U hoeft niet voortdurend bezig te zijn met technieken, ademhaling of het aantal minuten dat u nog wakker bent.
Het mooiste is wanneer u zo prettig en ontspannen ligt dat u eigenlijk niet eens meer bezig bent met in slaap vallen. Dan komt de slaap hopelijk vanzelf. En dat wens ik iedere lezer van harte toe.
Bronnen en verdere informatie
- Thuisarts – Ik slaap slecht. Wat kan het zijn? Over normale inslaaptijden, slaapritme, stress en oorzaken van slaapproblemen.
- Thuisarts – Ik wil beter slapen: slaapadviezen Over daglicht, cafeïne, alcohol, regelmaat en ontspanning.
- Thuisarts – Ik blijf slecht slapen en kies een behandeling Over tijdelijk uit bed gaan, ontspanningstrainingen, slaapcursussen en behandelingen bij aanhoudende slapeloosheid.
- Harvey & Payne – The management of unwanted pre-sleep thoughts in insomnia (2002) Onderzoek van de Universiteit van Oxford naar het gebruik van mentale beelden als afleiding van piekergedachten bij slapeloosheid.
- NHS – How can meditation help with sleep? Uitleg over slaapmeditatie, ademhalingsoefeningen en progressieve spierontspanning.
- Cleveland Clinic – How long should it take to fall asleep? (2026) Toelichting op normale inslaaptijden en waarom zeer snel inslapen niet automatisch beter is.
- Cleveland Clinic – The military sleep method Uitleg over de militaire ontspanningsmethode en de beperkte wetenschappelijke onderbouwing van de claim dat men hiermee binnen twee minuten in slaap valt.
- NHS Greater Glasgow and Clyde – Insomnia Algemene adviezen over slaapkamertemperatuur, ventilatie en de slaapomgeving.
Dit artikel combineert medische en wetenschappelijke informatie met de persoonlijke ervaringen en praktische adviezen van de auteur. Niet iedere techniek werkt voor iedereen en een passend matras vervangt geen behandeling bij aanhoudende slapeloosheid.