Organisch, ecologisch, natuurlijk, groen, duurzaam.
Wie tegenwoordig een matras zoekt, komt deze woorden overal tegen.
Ik begrijp dat heel goed. Een matras is tenslotte geen product waar u af en toe even mee in aanraking komt. We liggen er iedere nacht urenlang op, met ons gezicht op korte afstand van de gebruikte materialen.
Over een heel mensenleven hebben we het over ongeveer een derde van onze tijd.
Dan vind ik het helemaal niet vreemd dat steeds meer mensen zich afvragen:
Waar slaap ik eigenlijk op?
En nog belangrijker:
Wat zit er allemaal in?

Na 28 jaar matrassen maken ben ik daar zelf eigenlijk alleen maar kritischer op geworden.
Niet omdat ik vind dat alles synthetisch slecht is en alles natuurlijk automatisch goed. Zo eenvoudig zit de wereld helaas niet in elkaar.
Maar wel omdat ik me bij ieder materiaal en iedere toevoeging afvraag: waarom zit dit erin?
Als iets niet nodig is voor comfort, ondersteuning, veiligheid of levensduur, heb ik persoonlijk liever dat het wordt weggelaten.
Wat is eigenlijk een organisch matras?
Daar begint de verwarring al.
Er bestaat niet één universele definitie van een 'organisch matras'.
Meestal wordt ermee bedoeld dat een belangrijk deel van de gebruikte materialen een natuurlijke of biologisch gecertificeerde oorsprong heeft.
Denk aan biologisch katoen, wol of natuurlatex.

Maar wanneer ergens organic, eco of natural op staat, betekent dat nog niet automatisch dat het complete matras uit uitsluitend natuurlijke materialen bestaat.
Misschien is de tijk biologisch katoen, maar bestaat de kern uit synthetisch schuim.
Of er wordt natuurlatex gebruikt waaraan andere materialen zijn toegevoegd.
Daar hoeft helemaal niets mis mee te zijn.
Maar als consument moet u wel weten wat u koopt.
Daarom vind ik een ingrediëntenlijst bij een matras eigenlijk helemaal geen gek idee.
Bij eten vinden we het volkomen normaal.
Bij een product waar we acht uur per nacht op liggen, moeten we soms behoorlijk ons best doen om te ontdekken waar het van gemaakt is.
'Natuurlijk' betekent niet automatisch gezond
Dit vind ik belangrijk.
Er ontstaat gemakkelijk het beeld dat natuurlijk materiaal per definitie gezond is en synthetisch materiaal ongezond.
Dat klopt niet.
Natuurlatex kan bijvoorbeeld een prachtig veerkrachtig materiaal zijn. Katoen kan prettig zijn. Wol heeft interessante vocht- en temperatuureigenschappen.
Maar ook natuurlijke grondstoffen moeten worden geteeld, verwerkt, vervoerd en uiteindelijk in een product worden verwerkt.
Andersom kan een kwalitatief goed synthetisch schuim zorgvuldig geproduceerd en uitvoerig getest zijn op ongewenste stoffen.
Ik zou dus nooit alleen op het woord natuurlijk afgaan.
Ik wil weten wat erin zit en hoe het is geproduceerd.
Waar ik veel kritischer naar kijk: onnodige chemische behandelingen
Dit is voor mij eigenlijk interessanter dan de discussie natuurlijk tegenover synthetisch.
Bij matrassen en textiel kunnen chemische behandelingen worden toegepast om bepaalde eigenschappen te creëren.
Denk aan:
brandvertragende behandelingen;
anti-huisstofmijtbehandelingen;
antibacteriële middelen;
anti-schimmelbehandelingen;
of middelen die insecten, waaronder bedwantsen, moeten weren.
Dergelijke middelen worden vaak biociden genoemd wanneer ze bedoeld zijn om organismen te doden, af te weren of onder controle te houden.
De Europese Unie stelt daar regels aan. Een behandeld product mag niet zomaar met willekeurige werkzame stoffen behandeld worden en voor behandelde artikelen gelden informatie- en soms etiketteringsverplichtingen.
Maar mijn persoonlijke vraag is nog eenvoudiger:
Heb ik zo'n behandeling überhaupt nodig in mijn matras?
Als het antwoord nee is, heb ik hem er liever niet in.
Brandvertragers: noodzakelijk of niet?
Brandveiligheid is natuurlijk belangrijk.
Daar bestaat geen discussie over.
Maar brandveiligheid kan op verschillende manieren worden bereikt. Materialen kunnen van zichzelf bepaalde brandeigenschappen hebben, constructies kunnen worden aangepast en in sommige toepassingen worden chemische brandvertragers gebruikt.
Niet iedere brandvertrager is hetzelfde en het zou onjuist zijn om alle brandvertragende stoffen simpelweg als 'gif' te bestempelen.
Maar er bestaan wel degelijk brandvertragende stoffen waarvoor vanwege gezondheids- of milieurisico's strenge beperkingen gelden. Ook OEKO-TEX houdt bijvoorbeeld expliciete lijsten bij van verboden brandvertragers en beoordeelt welke actieve chemische producten onder voorwaarden gebruikt mogen worden.
Daarom zou ik bij een matras gewoon vragen:
Zijn er brandvertragende middelen toegevoegd? Zo ja, welke en waarom?
Dat vind ik een volkomen normale vraag.
Zeker bij een matras waarop u jarenlang iedere nacht ligt.
Anti-huisstofmijt klinkt vriendelijker dan het misschien is
Dit is een goed voorbeeld van marketingtaal.
'Anti-huisstofmijt' klinkt positief.
Wie wil er nu huisstofmijt in zijn bed?
Maar vraag vervolgens hóé dat effect wordt bereikt.
Soms heeft een materiaal door zijn constructie bepaalde eigenschappen. Maar een textiel of matras kan ook met een biologisch actief middel – een biocide – behandeld zijn.
Dan vind ik dat u dat als consument moet weten.
OEKO-TEX heeft zijn beleid rond biologisch actieve producten de afgelopen jaren zelfs verder aangescherpt en wijst er expliciet op dat biociden stoffen zijn die organismen bestrijden en potentieel negatieve gezondheidseffecten kunnen hebben. Voor de meest gevoelige productcategorieën zijn dergelijke behandelingen inmiddels verboden binnen hun certificeringsregels.
Dat betekent niet dat ieder toegestaan anti-huisstofmijtmiddel gevaarlijk is.
Maar persoonlijk kies ik liever eerst voor goede hygiëne, een wasbare tijk, regelmatig wassen van beddengoed, goede ventilatie en een schoon slaapklimaat dan voor een chemische behandeling die iedere nacht aanwezig blijft.
Hetzelfde geldt voor 'anti-bedbug'
Ook anti-bedbug klinkt aantrekkelijk.
Bedwantsen zijn bepaald geen prettige huisgenoten.
Maar ook hier geldt: vraag wat die claim precies betekent.
Is de constructie van het product zo gemaakt dat bedwantsen zich moeilijk kunnen nestelen?
Of is het textiel behandeld met een insectenwerend of insectendodend middel?
Dat zijn twee totaal verschillende zaken.
Bij een chemische behandeling wil ik persoonlijk weten welke werkzame stof is gebruikt en waarom.
Niet omdat ik consumenten bang wil maken.
Juist niet.
Maar transparantie lijkt me bij een product waar u iedere nacht langdurig contact mee heeft gewoon normaal.
En hoe zit het met formaldehyde?
Formaldehyde is een stof waar mensen regelmatig naar vragen.
Het kan worden gebruikt of als residu voorkomen in bepaalde harsen, lijmen en textielafwerkingen. In textiel bestaan daarom al jaren grenswaarden en testmethoden om de hoeveelheid formaldehyde te controleren.
Een goed certificeringssysteem test hierop.

OEKO-TEX STANDARD 100 test textiel en andere onderdelen bijvoorbeeld op een grote hoeveelheid stoffen die schadelijk kunnen zijn en hanteert strengere eisen naarmate het product intensiever met de huid in contact komt. Bij bedproducten kunnen bovendien niet alleen textiel maar ook schuim, latex en andere onderdelen binnen zo'n beoordeling vallen.
Ik zou daarom niet zomaar genoegen nemen met:
"Geen zorgen, dit matras is veilig."
Vraag naar het certificaat.
Vraag waarop getest is.
En controleer desnoods het certificaatnummer.
Een logo op een website is gemakkelijk geplaatst.
Een geldig onafhankelijk certificaat vertelt veel meer.
'Vrij van chemicaliën' bestaat eigenlijk niet
Hier wil ik ook eerlijk over zijn.
De term chemievrij matras of 100% vrij van chemicaliën wordt graag gebruikt.
Technisch gezien klopt dat niet.
Alles om ons heen bestaat uit chemische stoffen. Water is een chemische verbinding. Natuurlatex bestaat uit chemische componenten en ook katoen heeft een chemische samenstelling.
Waar we het eigenlijk over hebben, is:
een matras zonder ongewenste of onnodig toegevoegde chemische behandelingen en met materialen die aantoonbaar voldoen aan strenge eisen voor schadelijke stoffen.
Dat is minder lekker voor een reclamefolder.
Maar wel eerlijker.
Vooral bij baby's en kinderen zou ik extra kritisch zijn
Dit is misschien wel de groep waarbij ik het minst begrijp van onnodige toevoegingen.
Een baby of jong kind kan tien, elf of zelfs twaalf uur per dag in bed liggen.

Het lichaam is kleiner, de huid is gevoeliger en het gezicht ligt vlak boven het matras.
Waarom zouden we daar onnodige chemische behandelingen aan willen toevoegen als het ook zonder kan?
Ik zou voor een kind daarom extra letten op:
een transparante materiaalopbouw;
een goed ventilerende kern;
een wasbare en vochtregulerende tijk;
materialen met geschikte certificering;
en zo min mogelijk onnodige behandelingen.
Voor babyproducten hanteert OEKO-TEX binnen STANDARD 100 niet voor niets zijn strengste productklasse.
Dat vind ik een verstandige gedachte.
Koudschuim is synthetisch, maar daarom niet automatisch ongezond
Koudschuim is polyurethaanschuim.
Dat is een synthetisch materiaal.
Toch werk ik er na 28 jaar matrassen maken nog steeds heel graag mee.
Waarom?
Omdat kwalitatief goed koudschuim enorm veel interessante eigenschappen kan combineren: veerkracht, ondersteuning, ventilatie en een lange levensduur.
Ik vind de vraag daarom niet:
Is dit materiaal synthetisch?
maar:
Welke kwaliteit is het, hoe is het geproduceerd en waarop is het getest?
Een goed gecertificeerd koudschuim zonder onnodige toevoegingen kan wat mij betreft een heel verantwoorde materiaalkeuze zijn.
Daarom ben ik geen voorstander van het zwart-witdenken waarbij natuurlatex automatisch 'goed' en polyurethaanschuim automatisch 'slecht' wordt genoemd.
Zo werkt materiaaltechniek niet.
Latex is niet automatisch ecologisch
Bij latex gebeurt soms het tegenovergestelde.
Omdat natuurlatex afkomstig is van rubberbomen, klinkt het onmiddellijk duurzaam en natuurlijk.

En goed natuurlatex kan inderdaad een prachtig materiaal zijn.
Maar ook hier moet u verder kijken.
Hoe hoog is het werkelijke aandeel natuurlatex?
Waar komt de grondstof vandaan?
Hoe is deze verwerkt?
Welke andere stoffen zijn gebruikt?
Hoe lang gaat het uiteindelijke matras mee?
En wat gebeurt er aan het einde van de levensduur?
Een materiaal beoordelen op alleen zijn oorsprong is te eenvoudig.
Duurzaamheid zit in de hele keten.
En staal in een pocketmatras?
Ook daar zou ik tegenwoordig genuanceerder naar kijken dan vroeger.
Staal maakt een matras niet automatisch onduurzaam.
Staal kan juist uitstekend gerecycled worden.
De vraag is vooral hoe gemakkelijk een matras aan het einde van zijn levensduur uit elkaar kan worden gehaald en welke materialen opnieuw bruikbaar zijn.
Een pocketveringmatras kan daarom vanuit circulariteit bepaalde voordelen hebben, terwijl een volledig verlijmd schuimmatras op andere punten weer voordelen kan bieden.
Er bestaat geen materiaal dat op ieder duurzaamheidsaspect automatisch wint.
Levensduur hoort óók bij duurzaamheid
Dit wordt nogal eens vergeten.
Stel:
matras A bestaat uit prachtige natuurlijke materialen maar moet na zes jaar worden vervangen.
Matras B bevat zorgvuldig gekozen synthetische materialen maar functioneert twaalf jaar goed.
Welke is dan duurzamer?
Dat antwoord is ineens veel minder eenvoudig.
Daarom vind ik kwaliteit zo belangrijk.
Goede materialen leveren niet alleen meer comfort, veerkracht en ondersteuning op.
Als ze langer hun eigenschappen behouden, hoeft het complete product ook minder snel vervangen te worden.
Dat is óók duurzaamheid.
Misschien zelfs een van de belangrijkste vormen ervan.
De tijk ligt het dichtst bij u
Bij al deze discussies over schuim en veren wordt de matrastijk gemakkelijk vergeten.
Dat vind ik jammer.
Het is juist het onderdeel dat het dichtst bij uw lichaam ligt.
Ik heb zelf een voorkeur voor goed vochtregulerende materialen, bijvoorbeeld lyocell/Tencel of kwalitatief katoen.
Niet omdat alleen het woord Tencel een tijk meteen goed maakt.
Maar omdat een soepele, vochtregulerende hoes kan helpen een prettig microklimaat rond het lichaam te creëren.
Vraag ook hier naar de samenstelling.
Is de hoes 100% van het genoemde materiaal?
Of bestaat alleen een klein gedeelte eruit?
Waarmee is hij gevuld?
Is hij wasbaar?
Het zijn kleine vragen die uiteindelijk veel vertellen.
Na 28 jaar kijk ik steeds vaker naar wat er níét in zit
Misschien is dat wel mijn belangrijkste verandering als matrassenmaker.
Toen ik begon, keek ik vooral naar wat een materiaal allemaal kon.
Hoe veerkrachtig is het?
Hoe stevig?
Hoe lang gaat het mee?
Dat vind ik nog steeds belangrijk.
Maar tegenwoordig kijk ik minstens zo vaak naar wat er níét in hoeft.
Geen onnodige brandvertragende behandeling.
Geen biocide alleen omdat anti-huisstofmijt aantrekkelijk op een etiket staat.
Geen insectenwerend middel zonder goede reden.
Zo min mogelijk onnodige toevoegingen.
En vooral: volledige openheid over wat er wél gebruikt is.
Ik vind dat eigenlijk geen bijzondere eis.
Ik vind het normaal.
We liggen er tenslotte iedere nacht bovenop
Misschien klinkt het overdreven om zoveel aandacht te besteden aan de samenstelling van een matras.
Maar reken eens uit hoeveel tijd we ermee doorbrengen.
Ongeveer een derde van ons leven brengen we slapend door.
En dan ligt ons gezicht niet drie meter van het matras vandaan.
We liggen er direct op, ademen in de directe slaapomgeving en hebben via matrastijk, hoeslaken en nachtkleding langdurig contact met het oppervlak.
Dat betekent niet dat u bang moet zijn voor uw matras.
Dat is absoluut niet mijn boodschap.
Mijn boodschap is veel eenvoudiger:
u mag best weten waarop u slaapt.
Na 28 jaar matrassen maken vind ik dat eigenlijk steeds belangrijker.
Mijn advies? Vraag door
Als u een organisch, ecologisch of gewoon een goed en verantwoord matras zoekt, laat u dan niet uitsluitend leiden door groene kleuren, blaadjes op een verpakking of woorden als natural en eco.
Vraag wat erin zit.
Vraag waar het vandaan komt.
Vraag welke behandelingen zijn toegepast.
Vraag of er brandvertragers of biociden zijn toegevoegd.
Vraag welke lijm wordt gebruikt.
Vraag naar certificaten en vraag wat die certificaten daadwerkelijk testen.
Een fabrikant die zorgvuldig met zijn materialen omgaat, zou daar naar mijn mening geen geheim van hoeven maken.
En misschien is dat na 28 jaar matrassen maken wel mijn eenvoudigste maatstaf geworden:
hoe minder mooie woorden ik nodig heb om uit te leggen waar een matras van gemaakt is, hoe prettiger ik het vind.
Goede materialen, zo min mogelijk onnodige toevoegingen en gewoon duidelijk vertellen wat erin zit.
Veel ingewikkelder hoeft het wat mij betreft niet te zijn.