Chris NederhorstDe lattenbodem is nog altijd de bekendste bedbodem, maar technisch gezien vind ik een goede schotelbodem een bijzonder interessante ontwikkeling. In plaats van lange latten bestaat de bodem uit afzonderlijke verende schotels die samen het matras ondersteunen.
Dat lijkt misschien een klein verschil, maar in de praktijk verandert daarmee behoorlijk veel.
Een schotel kan afzonderlijk bewegen en in meerdere richtingen reageren op belasting. Bovendien wordt het matras op veel plaatsen ondersteund. Daardoor ontstaat een gelijkmatige en flexibele ondergrond die zich gemakkelijker kan aanpassen aan de contouren van het lichaam.
Vooral in combinatie met koudschuim- en traagschuimmatrassen kan dat naar mijn ervaring bijzonder goed werken.
Wat is een schotelbodem?
Een schotelbodem bestaat uit tientallen afzonderlijke kunststof schotels die op een frame zijn gemonteerd. Iedere schotel vormt een zelfstandig steunpunt onder het matras.
Waar een traditionele lattenbodem voornamelijk over de breedte van het bed veert, kunnen schotels lokaal reageren op de druk die het lichaam via het matras uitoefent.
Dat is een belangrijk voordeel.
Een lichaam belast een bed namelijk niet overal hetzelfde. Rond schouders en bekken ontstaat doorgaans meer druk dan bijvoorbeeld onder de taille of benen. Een bedbodem die plaatselijk kan reageren, kan daardoor nauwkeuriger samenwerken met het matras.
Een groter en gelijkmatiger draagvlak
Een van de sterke punten van een schotelbodem is het relatief grote contactoppervlak met het matras.
Bij een lattenbodem rust het matras afwisselend op een lat en boven een open ruimte. Bij een schotelbodem zijn de steunpunten anders over het oppervlak verdeeld.
Ter vergelijking: bij een lattenbodem rust het matras op lange latten met open ruimte ertussen.
Hierdoor kan de belasting over een groot aantal afzonderlijke steunpunten worden verdeeld.
Vooral bij flexibele schuimmatrassen vind ik dit een voordeel. Koudschuim en traagschuim kunnen zich goed aanpassen aan de ondergrond, waardoor matras en bodem als één systeem kunnen samenwerken.
De hele bodem kan meeveren
Bij veel traditionele lattenbodems zit de belangrijkste vering in het middengedeelte van de lat. Richting het frame wordt de constructie vaak stijver.
Een schotelbodem werkt anders.
Omdat er over vrijwel het gehele oppervlak afzonderlijke verende elementen aanwezig zijn, kan de bodem ook dichter bij de zijkanten reageren op belasting. Dat geeft een gelijkmatiger gevoel over de breedte van het bed.
Ook wanneer iemand aan de rand van het matras ligt, blijft er ondersteuning vanuit meerdere afzonderlijke elementen aanwezig.
Ondersteuning van schouders en heupen
Een ander belangrijk voordeel is de mogelijkheid om verschillende lichaamszones anders te ondersteunen.
Bij een zijslaper moeten de schouder en heup bijvoorbeeld voldoende kunnen wegzakken, terwijl de taille juist ondersteuning nodig heeft. Wanneer schouder of heup onvoldoende ruimte krijgt, kan er extra druk ontstaan en kan de wervelkolom minder ontspannen liggen.
Goede schotelbodems spelen hierop in met verschillende zones.
Afhankelijk van het systeem kunnen bepaalde schotels soepeler of steviger zijn uitgevoerd. Bij uitgebreidere modellen kan de gebruiker de veerkracht van afzonderlijke zones zelfs instellen.
Dat maakt een schotelbodem interessant voor mensen die hun bed nauwkeuriger op hun lichaamsbouw en persoonlijke voorkeur willen afstemmen.
Instelbaarheid is een groot voordeel
Persoonlijk vind ik dit één van de belangrijkste pluspunten van een goede schotelbodem.
Niet iedereen heeft dezelfde lichaamsbouw. Een brede schouderpartij vraagt iets anders van een bed dan brede heupen. Ook gewicht, slaaphouding en de stevigheid van het matras spelen mee.
Bij een instelbare schotelbodem kan de ondersteuning onder bijvoorbeeld schouders, heupen en benen worden aangepast.
Daarmee kun je niet alleen het matras kiezen dat bij iemand past, maar ook de ondergrond verder afstemmen.
Dat geeft aanzienlijk meer mogelijkheden dan bij een eenvoudige, niet-instelbare bedbodem.
Een goede combinatie met koudschuim en traagschuim
Schotelbodems kunnen onder verschillende matrastypen worden gebruikt, maar ik vind ze vooral interessant in combinatie met flexibele schuimmatrassen.
Een koudschuimmatras is veerkrachtig en kan daardoor goed reageren op de bewegingen van de schotels.
Bij traagschuim is de combinatie eveneens interessant. Traagschuim vormt zich sterk naar de contouren van het lichaam en verdeelt de druk. Een flexibele ondergrond kan ervoor zorgen dat niet alleen de bovenste laag van het matras reageert, maar dat het totale slaapsysteem mee kan bewegen.
Daarbij geldt wel een belangrijke voorwaarde: matras en bodem moeten bij elkaar passen. Een zeer dik of bijzonder stug matras zal veel minder profiteren van een flexibele bedbodem dan een matras dat voldoende buigzaam is.
Ventilatie blijft belangrijk
Een matras moet het vocht dat gedurende de nacht wordt opgenomen ook weer kunnen afgeven.
Schotelbodems zijn daarom meestal open geconstrueerd. Tussen en vaak ook in de schotels zelf bevindt zich voldoende ruimte voor luchtcirculatie aan de onderzijde van het matras.
Dat is gunstig voor de ventilatie.
Ik zou overigens niet zonder meer stellen dat iedere schotelbodem beter ventileert dan iedere lattenbodem. Dat hangt af van de constructie en de hoeveelheid open ruimte.
Wel is een goed ontworpen schotelbodem uitstekend geschikt om een matras aan de onderzijde vrij te laten ventileren.
Een schotelbodem kan ook elektrisch verstelbaar zijn
Net als lattenbodems zijn schotelbodems verkrijgbaar in vlakke en elektrisch verstelbare uitvoeringen.
Bij een elektrische uitvoering kunnen bijvoorbeeld het rug- en beengedeelte onafhankelijk worden versteld. Dat kan prettig zijn bij lezen of televisie kijken in bed, maar ook wanneer iemand graag met de benen iets hoger ligt.
Het voordeel van de schotelconstructie blijft daarbij grotendeels behouden: ook wanneer de bodem versteld wordt, rust het matras op een groot aantal afzonderlijke steunpunten.
Bij sommige verstelbare modellen worden rond het hoofd- of voeteneinde overigens latten gebruikt in plaats van schotels. Dat hoeft geen nadeel te zijn; het is onderdeel van de constructie van de betreffende bodem.
Ook zonder traditioneel ledikant te gebruiken
Een praktisch voordeel dat vaak wordt vergeten, is dat sommige schotelbodems rechtstreeks op potensets kunnen worden geplaatst.
Met matrashouders erbij ontstaat dan feitelijk een compleet bed zonder zware bedombouw.
Dat kan een verrassend praktische oplossing zijn. Het bed oogt luchtig, de vloer is gemakkelijker bereikbaar en de uitstraling van de slaapkamer kan eenvoudig worden veranderd met ander bedtextiel, een losse achterwand of andere stoffering.
Je zit daardoor minder vast aan één groot ledikant dat jarenlang de uitstraling van de slaapkamer bepaalt.
Minder afhankelijk van één vaste hardheid
Een matras wordt meestal gekocht in een bepaalde stevigheid: bijvoorbeeld soft, medium of firm.
Maar lichamen passen niet altijd netjes binnen zo'n indeling.
Juist daar zie ik een voordeel van een instelbare schotelbodem. Wanneer een matras in grote lijnen goed ligt, kan de ondergrond soms nog worden aangepast om bijvoorbeeld de schouder iets meer ruimte te geven of het bekken juist wat meer ondersteuning te bieden.
Dat maakt een goed instelbare bodem ook interessant wanneer twee partners hetzelfde type matras hebben maar een verschillende lichaamsbouw.
Iedere bedhelft kan dan afzonderlijk worden ingesteld.
Hoe lang gaat een schotelbodem mee?
Een kwalitatief goede schotelbodem kan lang meegaan. Een gebruiksduur van ongeveer 15 jaar is bij degelijk materiaal en normaal gebruik goed denkbaar.
Maar net zoals bij een lattenbodem bestaat er geen vaste levensduur die voor ieder product geldt.
De kwaliteit van de kunststof schotels, de bevestigingspunten, het frame, het lichaamsgewicht en de intensiteit van het gebruik hebben allemaal invloed.
Controleer bij een oudere bodem daarom of de schotels nog voldoende veerkracht hebben en of er geen bevestigingen beschadigd of uitgelubberd zijn.
Zijn er ook nadelen?
Geen enkele bedbodem is voor iedereen automatisch de beste keuze.
Een goede schotelbodem is technisch uitgebreider dan een eenvoudige lattenbodem en daardoor vaak duurder. Bovendien heeft de instelbaarheid alleen meerwaarde wanneer deze goed wordt gebruikt.
Een verkeerde instelling kan juist averechts werken. Alles zo zacht mogelijk zetten is bijvoorbeeld niet automatisch comfortabeler of ergonomisch beter.
Daarnaast moet het matras voldoende flexibel zijn om op de bewegingen van de bodem te kunnen reageren.
Daarom zou ik een schotelbodem altijd beoordelen als onderdeel van het totale bedsysteem en niet als los product.
Mijn conclusie over schotelbodems
Na vele jaren met verschillende soorten matrassen en bedbodems gewerkt te hebben, ben ik positief over goede schotelbodems.
Vooral het grote aantal afzonderlijke steunpunten, de gelijkmatige ondersteuning, de mogelijkheid tot zonering, de instelbaarheid en de combinatie met flexibele koudschuim- en traagschuimmatrassen zie ik als duidelijke voordelen.
Een schotelbodem kan bovendien goed ventileren, is verkrijgbaar in vlakke en elektrisch verstelbare uitvoeringen en kan bij sommige systemen zelfs zonder traditioneel ledikant worden gebruikt.
Dat betekent niet dat iedere schotelbodem beter is dan iedere lattenbodem. Een kwalitatief uitstekende lattenbodem kan beter zijn dan een goedkope of slecht geconstrueerde schotelbodem.
Maar wanneer de constructie goed is en de bodem past bij het gebruikte matras, behoort een schotelbodem wat mij betreft tot de meest veelzijdige bedbodems die er zijn.
Het belangrijkste voordeel zit uiteindelijk in één principe: niet alleen het matras kan zich aanpassen aan het lichaam, ook de ondergrond kan actief meewerken aan de ondersteuning.