Nachtzweten: oorzaken, wat helpt en wanneer naar de huisarts

Chris NederhorstGeplaatst op Bijgewerkt op 16 min lezen

Nachtzweten is meestal onschuldig. Vaak is het simpelweg te warm in bed, maar ook hormonale veranderingen, stress, alcohol, medicijnen of een lichamelijke aandoening kunnen een rol spelen. Een koelere slaapkamer en vooral een goed ventilerend matras met een licht, vochtregulerend dekbed kunnen veel verschil maken; een zwaar, sterk isolerend dekbed werkt juist tegen. Wordt u echter zonder duidelijke reden regelmatig drijfnat wakker, zeker wanneer u daarnaast koorts heeft, onbedoeld afvalt of zich ziek voelt, neem dan contact op met uw huisarts.

Vrouw die het 's nachts te warm heeft, slaapt op de vloer voor een open koelkast

Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en ontwikkel en produceer al 28 jaar zelf matrassen. In die tijd heb ik ontzettend veel mensen gesproken die 's nachts last hebben van warmte en transpiratie. En ik kan u vertellen dat nachtzweten een van de vervelendste problemen kan zijn als het gaat om prettig slapen.

U valt heerlijk in slaap, maar wordt enkele uren later wakker omdat uw pyjama klam is, uw hoofdkussen nat aanvoelt of het beddengoed aan uw lichaam plakt. Soms heeft u het eerst ontzettend warm, om vervolgens koud te worden doordat het vocht op uw huid afkoelt. Dat is natuurlijk allesbehalve prettig.

Wat mij daarbij opvalt, is dat veel mensen onmiddellijk naar hun matras kijken. Ze denken dat het matras te warm is en gaan op zoek naar een koeler exemplaar. Maar wanneer ik doorvraag naar het dekbed, blijkt daar regelmatig minstens zoveel winst te behalen.

Een zwaar, sterk isolerend dekbed kan de lichaamswarmte behoorlijk vasthouden. En als de matrashoes, molton en het dekbedovertrek vervolgens ook weinig vocht doorlaten, ontstaat er een warm en klam slaapklimaat. Daarom zou ik bij nachtzweten altijd naar het complete bed kijken. Niet alleen naar het matras, maar vooral ook naar het dekbed, de matrastijk, het hoofdkussen en de nachtkleding.

Maar eerst moeten we natuurlijk weten waar dat nachtzweten eigenlijk vandaan komt.

Wat is nachtzweten?

Zweten is een normaal en belangrijk proces. Ons lichaam gebruikt transpiratie om overtollige warmte kwijt te raken. Wanneer zweet op de huid verdampt, wordt warmte aan het lichaam onttrokken. Daardoor kunnen we onze lichaamstemperatuur binnen bepaalde grenzen houden.

Ook tijdens het slapen verliezen we vocht. Dat betekent niet dat er iets mis is wanneer uw huid of hoofdkussen 's morgens een beetje klam aanvoelt.

Bij overmatig nachtzweten gaat het om duidelijk meer transpiratie. U kunt wakker worden met natte nachtkleding, een doorweekt hoeslaken of een kussen dat helemaal vochtig is.

Artsen maken daarbij onderscheid tussen zweten doordat de slaapomgeving te warm is en hevig zweten terwijl de slaapkamer en het bed juist voldoende koel zijn. Vooral dat laatste verdient aandacht.

Hoeveel zweet verliest u normaal gesproken per nacht?

Op internet wordt regelmatig beweerd dat een volwassene iedere nacht precies een kwart liter zweet verliest. Maar zo'n vast getal vind ik misleidend.

Hoeveel vocht u tijdens het slapen verliest, verschilt sterk per persoon en hangt onder andere af van de temperatuur, luchtvochtigheid, kleding, beddengoed en persoonlijke omstandigheden. Bovendien verliezen we tijdens het slapen ook vocht via de ademhaling.

Er bestaat daarom geen bruikbare vaste hoeveelheid waarmee u thuis kunt bepalen of u normaal zweet. Veel belangrijker is of het nachtzweten nieuw is, hoe ernstig het is en of er andere klachten bij komen.

Wat zijn de oorzaken van nachtzweten?

Nachtzweten kan veel verschillende oorzaken hebben. Gelukkig zijn veel daarvan onschuldig en kunt u er zelf iets aan doen.

Een te warm bed of een warme slaapkamer

Dit is misschien wel de eerste oorzaak waar ik naar zou kijken. Een slaapkamer kan behoorlijk koel zijn, terwijl het onder uw dekbed toch veel te warm wordt. Dat komt doordat de temperatuur direct rond uw lichaam anders is dan de temperatuur in de slaapkamer.

Een dik dekbed, een weinig ventilerende matrashoes of een sterk afsluitende matrasbeschermer kan ervoor zorgen dat warmte en vocht onvoldoende worden afgevoerd. Het gevolg is dat uw lichaam probeert af te koelen door meer te zweten.

Daarom zou ik niet alleen controleren hoe warm de slaapkamer is, maar ook kritisch naar uw beddengoed kijken.

Hormonale veranderingen

Bij vrouwen komt nachtzweten vaak voor tijdens de overgang. Door veranderingen in de hormoonhuishouding kunnen plotselinge warmteaanvallen ontstaan, ook wel opvliegers genoemd. Ook rond de menstruatie en tijdens de zwangerschap kunnen hormonale veranderingen invloed hebben op de temperatuurbeleving en het zweten. Volgens Thuisarts krijgen de meeste vrouwen in de overgang opvliegers.

Mannen kunnen eveneens last hebben van nachtzweten. Bij mannen is het echter niet verstandig om dit automatisch aan een dalend testosterongehalte toe te schrijven. Ook bij hen kunnen medicijnen, alcohol, stress, slaapstoornissen en lichamelijke aandoeningen een rol spelen.

Stress, spanning en angst

Wanneer u veel stress ervaart, kan uw lichaam alerter blijven, ook tijdens het slapen. Stress en angst kunnen samengaan met hartkloppingen, onrust en transpiratie. Sommige mensen merken dat ze vooral na een drukke of emotionele dag meer zweten.

Maar wanneer u al langere tijd ernstig nachtzweten heeft, zou ik niet zonder meer aannemen dat stress de oorzaak is.

Alcohol, cafeïne en pittig eten

Alcohol kan de slaap verstoren en invloed hebben op de temperatuurregulatie. Ook koffie en andere cafeïnehoudende dranken kunnen bij sommige mensen de nachtrust beïnvloeden. En wie 's avonds erg pittig eet, kan merken dat hij het warmer krijgt en meer gaat transpireren.

Dat betekent niet dat iedereen die pittig eet ook 's nachts gaat zweten. Maar wanneer u er gevoelig voor bent, kan het verstandig zijn om deze mogelijke oorzaken eens te onderzoeken. Meer hierover leest u in Slecht slapen door stimulerende middelen.

Medicijnen

Nachtzweten kan ook een bijwerking van medicijnen zijn. Thuisarts noemt onder andere bepaalde antidepressiva, sterke pijnstillers, geneesmiddelen bij Parkinson en sommige hormonale behandelingen.

Merkt u dat u sinds het gebruik van een nieuw medicijn veel meer transpireert, bespreek dit dan met uw arts of apotheker. Stop nooit op eigen initiatief met voorgeschreven medicijnen.

Een lichamelijke aandoening

Soms is nachtzweten een verschijnsel van een onderliggende aandoening. Denk bijvoorbeeld aan een infectie, een te snel werkende schildklier of een te lage bloedsuiker bij iemand met diabetes. Bij een nachtelijke hypo kunnen ook trillen, hartkloppingen en onrust optreden.

Daarnaast kunnen mensen met slaapapneu last hebben van nachtelijke onrust. Snurkt u erg hard, zijn er ademstops opgemerkt of bent u overdag opvallend moe, dan is het verstandig dit met de huisarts te bespreken.

Bij ernstige of onverklaarde klachten is dus niet automatisch het bed de oorzaak.

Het belang van uw dekbed bij nachtzweten

Hier wil ik graag wat uitgebreider bij stilstaan. Want ik denk dat veel mensen onderschatten hoe belangrijk een goed dekbed is voor de nachtrust.

Een dekbed moet ons beschermen tegen kou, maar tegelijkertijd mag het niet zoveel warmte vasthouden dat we het voortdurend te warm krijgen. En juist daar kan het misgaan. Een dik winterdekbed kan in een koude slaapkamer heerlijk zijn, maar wanneer u het snel warm heeft, is datzelfde dekbed misschien helemaal niet geschikt.

Het probleem is niet uitsluitend het materiaal waarvan het gemaakt is, maar vooral de combinatie van de vulling, de hoeveelheid materiaal, de lucht die erin wordt vastgehouden en de gebruikte buitenhoes. Een dekbed is altijd in zekere mate isolerend. Anders zou het immers nauwelijks warmte bieden.

Maar wanneer u last heeft van nachtzweten, zou ik kiezen voor een licht dekbed met een lage warmte-isolatie en een goede vochtregulatie. Daarbij vind ik natuurlijke en vochtregulerende vezels bijzonder interessant. Vooral katoen, bepaalde bamboevezelstoffen en wat mij betreft zijde verdienen aandacht.

Een katoenen dekbed: eenvoudig en prettig

Katoen is een materiaal dat al heel lang wordt gebruikt voor beddengoed. Het kan vocht opnemen, voelt doorgaans prettig aan en is in veel uitvoeringen goed wasbaar. Dat laatste vind ik bij nachtzweten een groot voordeel. Wanneer u regelmatig transpireert, wilt u uw beddengoed immers gemakkelijk kunnen reinigen. Een licht katoenen dekbed kan daardoor een bijzonder praktische keuze zijn.

Wel zou ik op de dikte letten. Een zwaar katoenen dekbed kan behoorlijk warm worden en katoen dat veel vocht heeft opgenomen, kan ook langer klam blijven aanvoelen. Kies daarom liever een dunne uitvoering die goed past bij uw warmtebehoefte. Ook een katoenen dekbedovertrek kan helpen om een prettig slaapklimaat te behouden.

Een bamboe dekbed: let goed op wat u werkelijk koopt

Bamboe wordt tegenwoordig veel gebruikt in beddengoed en ik begrijp waarom mensen het aantrekkelijk vinden. De stof voelt vaak zacht en soepel aan en kan prettig met vocht omgaan.

Maar er is iets wat ik hierbij graag wil uitleggen. Wanneer er op een dekbed staat dat het van bamboe is gemaakt, gaat het vaak om viscose die wordt geproduceerd uit cellulose afkomstig van bamboe. Dat is dus niet hetzelfde als een dekbed dat uit onbewerkte natuurlijke bamboevezels bestaat.

Dat hoeft voor het comfort helemaal geen probleem te zijn. Viscose kan een aangenaam materiaal zijn. Maar ik zou voorzichtig zijn met beweringen dat alle bamboedekbedden van nature antibacterieel, volledig natuurlijk of gegarandeerd verkoelend zouden zijn. Daarvoor bestaat geen algemene wetenschappelijke onderbouwing.

Kijk daarom naar de werkelijke samenstelling van de vulling en de hoes, de hoeveelheid vulling en het wasvoorschrift. Een licht dekbed met een goede viscosevulling kan een prettige keuze zijn wanneer u het snel warm heeft. Maar niet ieder bamboedekbed is automatisch geschikt bij nachtzweten.

Een zijden dekbed: mijn persoonlijke favoriet bij warmte en transpiratie

Wanneer iemand mij vraagt welk dekbed ik bijzonder interessant vind bij nachtzweten, dan kom ik vaak uit bij zijde. Ik vind zijde werkelijk een prachtig materiaal. Het is licht, soepel en heeft goede eigenschappen als het gaat om het opnemen en afgeven van vocht.

Licht zijden dekbed voor mensen die 's nachts veel transpireren

Een licht zijden dekbed kan door het lage vulgewicht en de vochtregulerende eigenschappen prettig zijn bij warmte. Een dik zijden dekbed kan echter ook veel warmte vasthouden.

Vooral dat lichte gevoel spreekt mij bijzonder aan. Een goed zijden dekbed kan mooi om het lichaam vallen zonder dat u een zwaar en volumineus dekbed over u heen heeft. Daarnaast kan zijde vocht uit de omgeving opnemen en weer afgeven. Dat kan bijdragen aan een aangenamer slaapklimaat. In de praktijk vind ik dat vooral prettig voor mensen die regelmatig wakker worden omdat ze het eerst te warm hebben en vervolgens klam worden.

Maar ik wil daar wel een belangrijke kanttekening bij maken. Zijde is geen materiaal dat actief koelt, en ook een dik zijden dekbed kan behoorlijk warm zijn. De hoeveelheid vulling blijft dus ontzettend belangrijk. Een licht zijden zomerdekbed zou ik bij iemand die veel transpireert eerder laten proberen dan een dik vierseizoenendekbed.

En ook het dekbedovertrek verdient aandacht. Wanneer u een prachtig zijden dekbed in een dikke, dicht geweven synthetische hoes stopt, kunnen de voordelen van de vulling gedeeltelijk verloren gaan. Zelf zou ik kiezen voor een licht zijden dekbed met een goed ademend overtrek van bijvoorbeeld katoen of een andere geschikte vochtregulerende vezel.

Let daarnaast op de kwaliteit en samenstelling van de zijde. Niet iedere zijden vulling heeft dezelfde constructie. Ook het onderhoud is belangrijk. Veel zijden dekbedden mogen niet zomaar in de wasmachine.

Mijn voorkeur voor zijde is gebaseerd op de eigenschappen van het materiaal en mijn praktijkervaring met slaapcomfort. Er is echter onvoldoende bewijs dat een zijden dekbed iedere vorm van nachtzweten beter behandelt dan katoen of andere geschikte materialen. Maar als u mij vraagt waarmee ik zou beginnen wanneer u een licht, prettig en niet te sterk isolerend dekbed zoekt, dan staat een goed zijden zomerdekbed bij mij hoog op de lijst.

Meer over de verschillen tussen dekbedvullingen leest u in Welk dekbed kunt u het beste kiezen?

Ook het matras kan ervoor zorgen dat u het te warm krijgt

Naast het dekbed speelt het matras natuurlijk eveneens een rol. Wanneer u op een matras ligt, moet de warmte die tussen uw lichaam en het matras ontstaat voldoende kunnen worden afgevoerd. Een matras waarin u diep wegzakt en dat weinig ventileert, kan daardoor warmer aanvoelen dan een uitvoering die meer luchtcirculatie mogelijk maakt.

Maar ik zou voorzichtig zijn met de gedachte dat de ene schuimsoort altijd warm is en de andere altijd koel. Ook bij traagschuim, latex en koudschuim bestaan grote kwaliteitsverschillen. De dichtheid, celstructuur, profilering, ventilatiekanalen en matrashoes zijn allemaal van invloed.

Persoonlijk vind ik een kwalitatief goed koudschuimmatras met een open celstructuur vaak een uitstekende keuze voor mensen die het snel warm hebben. Maar ook daarbij moet de rest van het bed kloppen. Een goed ventilerend matras onder een zwaar, sterk isolerend dekbed kan nog steeds bijzonder warm aanvoelen.

Meer hierover leest u in Wordt u 's nachts wakker door warmte? en Wat is het beste koele matras?

Vergeet de matrastijk, molton en het hoofdkussen niet

De matrastijk, de stoffen hoes om het matras, heeft eveneens invloed op de temperatuur en de vochtregulatie. Ik geef zelf de voorkeur aan goed vochtregulerende materialen zoals Tencel/lyocell of katoen, afhankelijk van de constructie. Een hoes met veel polyester kan anders reageren op transpiratie dan een hoes met meer vochtabsorberende vezels.

Witte matrastijk van lyocell met een gestikt patroon

Een tijk van vochtregulerende vezels zoals lyocell of katoen helpt om warmte en vocht af te voeren.

Ook een molton vind ik bijzonder nuttig. Een goede katoenen molton kan vocht opnemen en is meestal gemakkelijker te wassen dan de complete matrastijk. Er zijn ook dikke katoenen onderdekens verkrijgbaar die het geheel duidelijk droger en schoner kunnen houden.

Maar let op met sterk afsluitende, waterdichte matrasbeschermers. Sommige uitvoeringen laten waterdamp goed door, terwijl andere een veel warmer en klammer gevoel kunnen veroorzaken.

Hetzelfde geldt voor het hoofdkussen. Wanneer uw hoofd iedere nacht nat wordt, zou ik niet alleen naar de kussenvulling kijken, maar ook naar de kussenhoes en de sloop.

En wanneer u het snel warm heeft, kan nachtkleding van katoen of zijde prettig zijn.

Wat kunt u zelf doen tegen nachtzweten?

Wanneer er geen medische oorzaak bekend is, zou ik eerst een paar eenvoudige veranderingen proberen.

Vrouw zit met de hand op het voorhoofd voor een ventilator omdat ze het te warm heeft
  • Zorg voor een koele slaapkamer. Een temperatuur van ongeveer 17 tot 19 graden, met 18 graden als praktisch uitgangspunt, vinden veel mensen prettig. Maar dat is geen vaste norm voor iedereen.
  • Kies een lichter dekbed en probeer eens of katoen, zijde of een goed vochtregulerende bamboeviscose-uitvoering prettiger aanvoelt.
  • Draag luchtige nachtkleding, beperk alcohol in de avond en probeer stress voor het slapengaan zo veel mogelijk te verminderen.
  • Een lauwe douche kan prettig zijn wanneer u zich warm voelt.
  • Houd eventueel een droog shirt of extra hoeslaken bij de hand, zodat u niet midden in de nacht lang wakker hoeft te blijven wanneer u veel heeft getranspireerd.

Meer over de ideale slaapkamer leest u in Wat is de beste slaapkamertemperatuur?

Nachtzweten bij vrouwen in de overgang

Bij vrouwen in de overgang is nachtzweten een veelvoorkomend probleem. Door hormonale veranderingen kunnen opvliegers ontstaan, waarbij het lichaam plotseling een sterke warmteaanval ervaart. Volgens Thuisarts krijgen de meeste vrouwen in de overgang opvliegers. Deze kunnen ook tijdens de nacht voorkomen en daardoor de slaap behoorlijk verstoren.

Een licht dekbed, luchtige nachtkleding en een prettig slaapklimaat kunnen helpen om de warmte beter te verdragen. Maar wanneer de klachten ernstig zijn, kunnen ook behandelingen via de huisarts zinvol zijn. Meer hierover leest u in Slapen tijdens de overgang.

Wanneer moet u met nachtzweten naar de huisarts?

Ik vind het belangrijk om hier duidelijk over te zijn. Wanneer u het 's nachts te warm heeft doordat uw dekbed te dik is, hoeft u zich meestal geen zorgen te maken. Maar wordt u regelmatig drijfnat wakker terwijl het in uw slaapkamer niet warm is, dan is het verstandig om de oorzaak te laten beoordelen.

Volgens Thuisarts is het belangrijk contact op te nemen met de huisarts wanneer u sinds kort zonder duidelijke reden 's nachts veel zweet. Dat geldt zeker wanneer u daarnaast andere klachten heeft, zoals koorts, koude rillingen, onverklaarbaar gewichtsverlies, aanhoudend hoesten of een duidelijk ziek gevoel. Ook wanneer het nachtzweten blijft terugkomen of uw nachtrust ernstig verstoort, zou ik een afspraak maken.

Kan nachtzweten een symptoom van kanker zijn?

Ja, bij bepaalde vormen van kanker, waaronder sommige lymfeklierkankers, kan ernstig nachtzweten voorkomen. Maar dat betekent absoluut niet dat iemand die 's nachts transpireert ook kanker heeft. Veel vaker is er een andere oorzaak, zoals warmte, de overgang, medicijnen of een infectie.

De huisarts kan op basis van uw klachten beoordelen of nader onderzoek nodig is. Ik zou dus niet meteen het ergste denken, maar onverklaarbaar en aanhoudend hevig nachtzweten ook niet eindeloos negeren.

Mijn advies na 38 jaar in het beddenvak

Ik heb in al die jaren ontzettend veel mensen gesproken die iedere nacht wakker worden omdat ze het te warm hebben. En heel vaak gaat de aandacht meteen naar het matras. Maar ik zou werkelijk willen adviseren om eerst eens goed naar het dekbed te kijken.

Een dik, sterk isolerend dekbed kan ervoor zorgen dat u voortdurend warmte moet afvoeren. Wanneer het beddengoed dat vocht vervolgens onvoldoende verwerkt, wordt het onder de dekens klam en onaangenaam.

Zelf vind ik een licht zijden dekbed daarom een bijzonder interessante keuze. Ook katoen en bepaalde bamboeviscose-uitvoeringen kunnen uitstekend werken. Het gaat niet om de duurste uitvoering, maar om een dekbed dat bij uw warmtebehoefte past. En natuurlijk moet het matras eveneens goed ventileren. Een goede matrastijk, een geschikte molton en luchtige nachtkleding maken het geheel compleet.

Maar vergeet vooral niet dat hevig nachtzweten ook een medische oorzaak kan hebben. Wanneer u ondanks een koele slaapkamer en geschikt beddengoed regelmatig drijfnat wakker wordt, zou ik niet eindeloos blijven zoeken naar een ander dekbed of matras. Laat dan eerst beoordelen waar het zweten vandaan komt.

Mijn belangrijkste advies is daarom: zorg dat uw bed niet onnodig warmte vasthoudt, kies materialen die vocht goed verwerken en neem onverklaarbaar nachtzweten serieus.

Want een goed bed hoort u te helpen om rustig en comfortabel te slapen, niet om iedere nacht opnieuw wakker te worden van de warmte. En dat is wat ik iedere lezer van matras.info gun. Meer algemene adviezen voor een goede nachtrust vindt u in Tips om beter te slapen.

Bronnen en verdere informatie

Dit artikel combineert medische informatie van betrouwbare gezondheidsorganisaties met mijn praktijkervaring als matrasontwikkelaar. Een goed dekbed of matras kan het slaapklimaat verbeteren, maar behandelt geen onderliggende medische oorzaak van nachtzweten.

Veelgestelde vragen

Waarvan is nachtzweten een symptoom?

Nachtzweten kan ontstaan door een warm bed, hormonale veranderingen, stress, alcohol of bepaalde medicijnen. Soms speelt een lichamelijke aandoening mee, zoals een infectie, een schildklierprobleem of een lage bloedsuiker bij diabetes. Vooral nieuw en onverklaard hevig nachtzweten verdient medische aandacht.

Is nachtzweten een symptoom van kanker?

Ja, bij sommige vormen van kanker kan nachtzweten voorkomen, maar het is meestal niet de oorzaak. Vooral wanneer u zonder duidelijke reden drijfnat wakker wordt en daarnaast koorts, gewichtsverlies of andere klachten heeft, is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Waarom zweet ik 's nachts en overdag niet?

Dat kan komen doordat uw dekbed en matras tijdens het slapen warmte vasthouden. Ook kunnen hormonale schommelingen of andere lichamelijke processen vooral 's nachts klachten geven. Wanneer u veel zweet terwijl uw slaapomgeving koel is, laat de oorzaak dan beoordelen.

Hoeveel zweet u normaal per nacht?

Dat verschilt sterk per persoon en per slaapomgeving. Er bestaat geen vast aantal milliliters dat voor iedereen als normale grens geldt. Een beetje transpireren is normaal, maar regelmatig doorweekt wakker worden zonder duidelijke warmtebron is een reden om medisch advies te vragen.

Welk dekbed is het beste bij nachtzweten?

Kies bij voorkeur een licht dekbed dat niet te sterk isoleert en goed met vocht omgaat. Katoen, geschikte bamboeviscose en vooral een licht zijden dekbed zijn interessante mogelijkheden. De dikte, het vulgewicht en het dekbedovertrek zijn daarbij minstens zo belangrijk als het materiaal.

Kan stress nachtzweten veroorzaken?

Ja, stress en angst kunnen het zweten beïnvloeden en de nachtrust verstoren. Toch moet u langdurig of ernstig nachtzweten niet automatisch aan stress toeschrijven. Wanneer de klachten nieuw zijn, blijven bestaan of samengaan met andere verschijnselen, is overleg met de huisarts verstandig.

Over de auteur

Chris Nederhorst – Matrasontwerper en onafhankelijk specialist in koud- en traagschuim. 38 jaar vakkennis en ervaring in het beddenvak, waarvan 28 jaar als matrasproducent. Meer over Chris