Slapen met parkinson: welk matras en bed helpen?

Chris NederhorstGeplaatst op Bijgewerkt op 13 min lezen

Een speciaal matras dat alle slaapproblemen bij parkinson oplost, bestaat helaas niet. Wat wel goed werkt, is een matras waarop u gemakkelijk kunt omdraaien, dat voldoende ondersteuning biedt en niet onnodig blijft nawiebelen. Naar mijn ervaring is een goed opgebouwd koudschuimmatras met twee of drie lagen hiervoor vaak de beste keuze. Maar ook de bedhoogte en eenvoudige hulpmiddelen, zoals een glijlaken of bedbeugel, kunnen een groot verschil maken.

Oudere vrouw krijgt hulp bij het overeind komen in bed

Omdraaien, rechtop gaan zitten en opstaan kosten bij parkinson vaak veel moeite. Matras, bedhoogte en hulpmiddelen kunnen dat makkelijker maken.

Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en ontwikkel en produceer al 28 jaar zelf matrassen. In die tijd heb ik ontzettend veel mensen met parkinson geholpen bij het vinden van een passend matras. Sterker nog, ik spreek vrijwel dagelijks mensen met deze aandoening, of hun partners, die op zoek zijn naar een manier om wat gemakkelijker en rustiger te kunnen slapen.

Dat zijn gesprekken die mij regelmatig raken. Want wat voor de meeste mensen heel vanzelfsprekend is, kan bij parkinson bijzonder moeilijk worden. Even omdraaien in bed, rechtop gaan zitten of 's morgens opstaan, kost soms ontzettend veel moeite.

Juist daarom kijk ik bij mensen met parkinson niet alleen naar het comfort van een matras. Het moet voldoende ondersteuning geven, maar vooral ook gemakkelijk bewegen mogelijk maken. En er is nog iets waar ik bijzonder veel aandacht aan besteed: het matras moet rustig liggen en zeker niet blijven nawiebelen.

Dat klinkt misschien als een klein detail, maar in mijn praktijk merk ik hoeveel verschil een stabiel ligoppervlak kan maken wanneer iemand 's nachts al moeite heeft met bewegen.

Waarom slapen mensen met parkinson vaak slecht?

De ziekte van Parkinson heeft niet alleen invloed op bewegen overdag. Ook 's nachts kunnen verschillende klachten de slaap verstoren.

Volgens Thuisarts en Parkinson.nl komen slaapproblemen bij mensen met parkinson veel voor. Soms worden ze veroorzaakt door de ziekte zelf, soms door medicijnen en vaak spelen verschillende factoren tegelijk een rol.

De bekendste problemen zijn stijfheid en moeite met omdraaien, spierkrampen, rusteloze benen, regelmatig moeten plassen en levendige dromen. Ook somberheid, angst en slaperigheid overdag kunnen de nachtrust beïnvloeden. Bij sommige mensen werkt de medicatie in de loop van de nacht minder goed, waardoor bewegen moeilijker wordt.

Daarnaast komt bij een deel van de mensen met parkinson een REM-slaapgedragsstoornis voor. Normaal gesproken zijn onze spieren tijdens de droomslaap grotendeels ontspannen, zodat we onze dromen niet lichamelijk uitvoeren. Bij deze slaapstoornis werkt dat mechanisme onvoldoende en kunnen mensen tijdens een droom praten, roepen, schoppen of slaan.

Dat is iets anders dan gewoon praten in de slaap en verdient medische aandacht wanneer iemand zichzelf of zijn partner kan verwonden.

Een passend bed kan deze neurologische problemen niet oplossen. Maar wanneer bewegen, liggen en opstaan minder inspanning kosten, kan dat wel bijdragen aan een comfortabelere nacht.

Gemakkelijk omdraaien in bed is misschien wel het belangrijkste

Ik hoor bijzonder vaak dat iemand met parkinson wakker wordt, wil omdraaien en daar vervolgens nauwelijks in slaagt. Soms moet de partner helpen om iemand in een andere houding te krijgen. Dat is natuurlijk niet alleen vermoeiend voor degene met parkinson, maar ook voor de partner.

Daarom vind ik het zo belangrijk dat een matras niet te zacht is. Wanneer iemand diep wegzakt, moet hij zich als het ware eerst uit zijn eigen ligkuil omhoogwerken voordat hij kan draaien. En juist dat kan bij parkinson ontzettend lastig zijn. Het matras moet dus voldoende weerstand bieden om gemakkelijk te kunnen bewegen, maar tegelijkertijd prettig aansluiten op de lichaamsvorm.

Soms kan een eenvoudig hulpmiddel al veel verschil maken. Denk aan een glad laken of een satijnen strook ter hoogte van de schouders en heupen, waardoor omdraaien minder wrijving veroorzaakt. Ook een geschikte pyjama kan helpen.

Gebruik echter niet zomaar zowel een volledig glad laken als een satijnen pyjama. Dat kan het oppervlak té glad maken, waardoor iemand gemakkelijker uit bed glijdt.

Een ergotherapeut kan beoordelen welke oplossing veilig en praktisch is. Ook kan deze een bepaalde draaitechniek aanleren, zodat omdraaien minder inspanning kost. Dat vind ik minstens zo belangrijk als het matras zelf.

Welk matras is het beste bij parkinson?

Wanneer iemand met parkinson mij vraagt welk matras ik zou adviseren, kom ik vanuit mijn praktijkervaring meestal uit bij een goed koudschuimmatras. Koudschuim heeft namelijk een aantal eigenschappen die ik bij deze aandoening bijzonder waardevol vind.

Het reageert direct wanneer u beweegt, biedt een veerkrachtige ondersteuning en kan tegelijkertijd voldoende soepel zijn om druk op schouders en heupen te verminderen.

Een goed koudschuimmatras heeft bovendien een open celstructuur, waardoor het meestal goed kan ventileren. Dat is prettig wanneer iemand het 's nachts snel warm heeft of veel transpireert. Het matras behandelt daarmee natuurlijk niet de oorzaak van nachtzweten, maar kan wel bijdragen aan een aangenamer slaapklimaat.

En toch is niet ieder koudschuimmatras automatisch geschikt. De kwaliteit van het schuim, de stevigheid en vooral de opbouw maken een groot verschil. Meer hierover leest u in mijn artikel over koudschuimmatrassen.

Waarom ik bij parkinson het liefst twee of drie koudschuimlagen gebruik

Dit is iets waar ik door mijn jarenlange ervaring met matrassenontwikkeling steeds meer van overtuigd ben geraakt. Persoonlijk werk ik bij voorkeur met matrassen die bestaan uit twee of drie zorgvuldig op elkaar afgestemde koudschuimlagen. Daarmee kan ik veel nauwkeuriger bepalen hoe het matras reageert wanneer iemand erop gaat liggen of zich omdraait.

Doorsnede van een koudschuimmatras met geprofileerd schuim onder de hoes

De bovenste laag kan relatief soepel zijn om druk op schouders en heupen te verminderen. Een stevigere laag daaronder zorgt voor ondersteuning, zodat het bekken niet te ver wegzakt. Met een derde laag kan de ondersteuning eventueel nog verder worden afgestemd.

Op deze manier probeer ik een matras te maken dat comfortabel ligt, maar tegelijkertijd bijzonder stabiel aanvoelt. En juist dat stabiele liggevoel is bij parkinson zo belangrijk.

Waarom mag een matras niet nawiebelen?

Bij sommige matrassen merkt u dat het oppervlak na een beweging nog even blijft veren of schommelen. Wanneer uw partner zich omdraait, voelt u die beweging bijvoorbeeld ook aan uw kant van het bed. Ik noem dat nawiebelen.

Naar mijn ervaring komt een goed opgebouwd koudschuimmatras snel weer tot rust nadat iemand bewogen heeft. Er ontstaat geen langdurige, hinderlijke nabeweging. Voor iemand met parkinson vind ik dat een groot voordeel. Juist wanneer bewegen al moeite kost, wilt u na het omdraaien zo snel mogelijk weer rustig liggen.

Daarom ben ik zo enthousiast over een combinatie van twee of drie goed gekozen koudschuimlagen. Het aantal lagen alleen is overigens niet doorslaggevend. Slecht gekozen schuimlagen kunnen ook een verkeerd liggevoel veroorzaken. Het gaat om de kwaliteit, veerkracht en de manier waarop ze samenwerken.

Maar wanneer de opbouw goed is, vind ik zo'n matras vanuit mijn ervaring bijzonder geschikt. Het moet voldoende ondersteunen, gemakkelijk laten draaien en daarna onmiddellijk weer rust geven.

Waarom ik voorzichtig ben met pocketvering, latex en traagschuim

Pocketveringmatrassen kunnen goed ventileren en voldoende ondersteuning bieden. Toch ben ik er bij mensen met parkinson persoonlijk voorzichtig mee. Dat komt doordat sommige pocketveringmatrassen een vrij levendig, verend liggevoel hebben. Bij beweging kan het matras nog even reageren.

Niet iedere pocketveringmatras doet dat. De constructie en de comfortlagen bepalen hoeveel beweging voelbaar blijft. Maar in mijn praktijk ervaar ik een goed opgebouwd koudschuimmatras vaak als rustiger.

Bij latex ligt het iets anders. Latex is bijzonder elastisch en kan heel prettig ondersteunen, maar kan ook een vrij levendig en verend gevoel geven. Dat hoeft niet verkeerd te zijn, maar ik geef bij parkinson meestal de voorkeur aan de rust en stabiliteit van goed koudschuim.

Traagschuim verdeelt de druk vaak uitstekend, maar heeft weer een ander nadeel. Het materiaal reageert langzaam, waardoor iemand zich bij het omdraaien eerst uit de gevormde indrukking moet bewegen. Voor iemand met parkinson die al moeite heeft met draaien, kan een dikke, zachte laag traagschuim daarom minder praktisch zijn.

Het blijft natuurlijk persoonlijk. Daarom zou ik nooit een matrastype zonder proefliggen volledig uitsluiten. Maar als ik één materiaal als eerste zou laten proberen, dan is dat voor mij kwalitatief goed koudschuim.

Meer over het verschil tussen stevigheid en ondersteuning leest u in Hard of zacht matras: welke stevigheid past bij u? Ook mijn artikel over traagschuim gaat uitgebreider in op het langzamere reactievermogen van dit materiaal.

Een stevige matrasrand en de juiste bedhoogte

Een matras kan nog zo prettig liggen, maar wanneer iemand er moeilijk uit kan komen, is het bed niet goed afgestemd op zijn behoeften.

Daarom kijk ik altijd naar de stevigheid van de matrasrand. Wanneer u op de rand gaat zitten, moet deze voldoende ondersteuning bieden. Een rand die ver wegzakt, maakt het opstaan onnodig lastig.

Ook de bedhoogte is bijzonder belangrijk. Mijn praktische uitgangspunt is dat de voeten stevig op de vloer moeten kunnen staan wanneer u op de bedrand zit. Vaak is het prettig als de heupen iets hoger komen dan de knieën. Dat kan het opstaan gemakkelijker maken.

Maar het bed moet natuurlijk niet zo hoog zijn dat de voeten nauwelijks de vloer bereiken of dat het moeilijk wordt de benen op het matras te krijgen. Meer hierover leest u in mijn artikel over seniorenbedden en de juiste instaphoogte.

Welke hulpmiddelen kunnen helpen bij parkinson?

Hier wil ik extra aandacht aan besteden, want soms kan een eenvoudig hulpmiddel meer verschil maken dan het aanschaffen van een nieuw matras.

  • Bedbeugel of opstahulp. Kan helpen om zichzelf om te draaien of vanuit liggende houding overeind te komen. Wel moet zo'n beugel goed bij het bed passen en veilig gemonteerd zijn.
  • Papegaai. Een handgreep boven het bed kan voor bepaalde mensen nuttig zijn. Daarbij moet wel voldoende armkracht aanwezig zijn.
  • Elektrisch verstelbaar bed of hoog-laagbed. Wanneer iemand steeds meer moeite krijgt met zelfstandig opstaan, kan zo'n bed uitkomst bieden. Daarmee kan de hoogte of de stand van het bed worden aangepast.
  • Glijlakens en draaitechnieken. Daarnaast zijn er glijlakens, speciale draaitechnieken en hulpmiddelen om de benen gemakkelijker in en uit bed te krijgen.
  • Nachtverlichting. Wanneer iemand 's nachts naar het toilet moet, kan voldoende oriëntatie helpen om valgevaar te beperken.
Elektrisch verstelbaar tweepersoonsbed met twee losse matrassen

Een elektrisch verstelbaar bed of hoog-laagbed kan helpen bij opstaan. Laat een ergotherapeut meekijken welk hulpmiddel past.

Ik zou dergelijke hulpmiddelen niet zomaar op eigen initiatief aanschaffen. Een ergotherapeut kan beoordelen wat werkelijk nodig is en welke combinatie veilig werkt.

Worden een hoog-laagbed en hulpmiddelen vergoed?

Dat hangt af van de persoonlijke situatie en het doel waarvoor het hulpmiddel nodig is. Hulpmiddelen voor verpleging of behandeling kunnen onder voorwaarden via de zorgverzekering worden verstrekt. Andere hulpmiddelen die nodig zijn om zelfstandig thuis te blijven wonen, kunnen onder de Wmo van de gemeente vallen. Een gewoon nieuw matras wordt dus niet automatisch vergoed omdat iemand parkinson heeft.

Ergotherapie wordt in Nederland in 2026 vanuit de basisverzekering vergoed tot maximaal tien behandeluren per kalenderjaar. Daarbij kan het eigen risico van toepassing zijn.

Mijn advies is om vóór de aanschaf van een kostbaar hulpmiddel eerst contact op te nemen met de zorgverzekeraar, gemeente of ergotherapeut.

Samen slapen wanneer één partner parkinson heeft

Ook dit is een onderwerp dat ik regelmatig tegenkom. Wanneer één partner veel beweegt, moeilijk kan draaien of 's nachts dromen lichamelijk uitvoert, kan dat behoorlijk veel invloed hebben op de nachtrust van de ander.

Soms helpt het om twee losse matrassen te gebruiken, zodat beide partners hun eigen ondersteuning kunnen kiezen en bewegingen minder sterk worden doorgegeven. Ook een breder bed kan meer bewegingsruimte geven.

In andere situaties kan tijdelijk of regelmatig apart slapen verstandiger zijn, zeker wanneer er sprake is van schoppen, slaan of gevaarlijk nachtelijk gedrag. Dat is geen mislukking van het samen slapen. Het gaat erom dat beide partners voldoende rust krijgen en veilig kunnen slapen.

Meer hierover leest u in Eén groot matras of twee losse matrassen? en Samen gelukkig, apart slapen.

Wat kunt u verder doen om beter te slapen met parkinson?

Een goed matras en een passend bed zijn belangrijk, maar niet alle slaapproblemen ontstaan door de slaapomgeving.

Probeer daarom een regelmatig dag- en nachtritme aan te houden en ga overdag voldoende naar buiten. Daglicht en beweging kunnen helpen om het slaap-waakritme te ondersteunen. Bouw de avond rustig af en zorg voor een donkere, stille slaapkamer.

Moet u 's nachts vaak plassen, bespreek dan hoe u het drinken beter over de dag kunt verdelen. Het is niet verstandig om overdag te weinig te drinken.

Wanneer u overdag erg moe bent, kan een korte middagslaap prettig zijn. Lange of late dutjes kunnen het inslapen 's avonds juist bemoeilijken.

En heel belangrijk: bespreek nachtelijke stijfheid en slaapproblemen met uw neuroloog of parkinsonverpleegkundige. Soms spelen de werking of bijwerkingen van medicijnen een belangrijke rol. Verander de medicijnen of de innametijden nooit zelf.

Ook zou ik niet op eigen initiatief slaapmiddelen gaan gebruiken. Lees hierover mijn artikel over slaapmiddelen en mijn algemene tips om beter te slapen.

Waar kunt u terecht voor hulp?

Wanneer u of uw partner door parkinson steeds slechter slaapt, zou ik daar niet te lang mee blijven rondlopen.

Uw huisarts, neuroloog en parkinsonverpleegkundige kunnen helpen om de oorzaak van de slaapproblemen te beoordelen. Een ergotherapeut kan ondersteuning bieden bij omdraaien, opstaan en hulpmiddelen in en om het bed. Een fysiotherapeut met ervaring in parkinson kan helpen bij bewegen en praktische bewegingsstrategieën.

Via de Parkinson Zorgzoeker vindt u zorgverleners met specifieke kennis van parkinson. Voor betrouwbare medische informatie kunt u terecht bij Thuisarts en Parkinson.nl.

Mijn advies na 38 jaar in het beddenvak

Ik spreek vrijwel dagelijks mensen met parkinson en merk hoe groot de invloed van slechte nachten op hun dagelijks leven kan zijn. Sommige mensen vertellen mij dat ze nauwelijks meer zelfstandig kunnen omdraaien. Anderen worden steeds wakker omdat hun matras te zacht is of omdat iedere beweging van hun partner voelbaar blijft. Dat vind ik bijzonder vervelend om te horen.

Juist daarom kijk ik bij deze mensen zo nauwkeurig naar de combinatie van ondersteuning, bewegingsvrijheid en stabiliteit.

Mijn persoonlijke voorkeur gaat uit naar een kwalitatief goed koudschuimmatras met twee of drie zorgvuldig op elkaar afgestemde lagen. Niet omdat koudschuim de ziekte kan behandelen, maar omdat ik uit ervaring weet hoe prettig een rustig, direct reagerend matras kan liggen.

Ik ben voorzichtig met matrassen die sterk veren of waarin iemand heel diep wegzakt. Zeker wanneer omdraaien al moeite kost, moet het bed niet nog meer inspanning vragen.

Maar ik wil ook iets anders benadrukken. Soms is het bestaande matras helemaal niet het grootste probleem. Dan kan een geschikte bedbeugel, een glijlaken, een andere bedhoogte of een aanpassing van de medicatie door de behandelend arts veel belangrijker zijn. En juist daarom vind ik persoonlijk advies zo waardevol.

Een goed bed voor iemand met parkinson moet niet alleen lekker liggen. Het moet vooral helpen om zo gemakkelijk en veilig mogelijk te kunnen bewegen, waarna het lichaam weer rustig kan liggen. Dat is voor mij de belangrijkste gedachte bij het adviseren van mensen met deze aandoening.

En als ik met een goed advies een bijdrage kan leveren aan een wat gemakkelijkere en comfortabelere nacht, dan geeft mij dat nog altijd ontzettend veel voldoening.

Bronnen en verdere informatie

Dit artikel combineert onafhankelijke medische informatie met mijn praktijkervaring als matrasontwikkelaar. Mijn voorkeur voor meerlaags koudschuim is gebaseerd op de eigenschappen die ik bij deze matrassen waarneem en mijn ervaringen met klanten. Het is geen medisch bewezen behandeling voor parkinson.

Veelgestelde vragen

Welk matras is het beste voor mensen met parkinson?

Naar mijn ervaring is een goed opgebouwd koudschuimmatras vaak bijzonder geschikt, omdat het veerkrachtig, ondersteunend en stabiel kan zijn. Ik geef daarbij de voorkeur aan twee of drie zorgvuldig afgestemde koudschuimlagen. Er bestaat echter geen wetenschappelijk bewezen matrastype dat voor alle mensen met parkinson het beste is.

Bestaat er een speciaal parkinsonmatras?

Er worden matrassen aangeboden die speciaal op mensen met parkinson zijn gericht, maar er bestaat geen algemeen erkende matrasconstructie waarvan bewezen is dat deze voor iedereen met parkinson de beste oplossing is. Belangrijker zijn de ondersteuning, het gemak van omdraaien, de stevigheid van de rand en een rustige ligging.

Hoe beïnvloedt de ziekte van Parkinson de slaap?

Parkinson kan zorgen voor nachtelijke stijfheid, moeite met bewegen, krampen, vaak plassen, levendige dromen en slaperigheid overdag. Ook medicijnen kunnen de slaap beïnvloeden. De precieze oorzaken verschillen per persoon.

Welke hulpmiddelen zijn er voor in bed?

Een bedbeugel, glijlaken, papegaai, bedverhoger of elektrisch verstelbaar hoog-laagbed kan helpen. Welke oplossing het beste is, hangt af van de bewegingsmogelijkheden en veiligheid. Een ergotherapeut kan hierbij adviseren.

Wordt een bed of hulpmiddel bij parkinson vergoed?

Sommige hulpmiddelen kunnen via de zorgverzekering of gemeente worden verstrekt, afhankelijk van hun medische of praktische doel. Een gewoon nieuw matras wordt niet automatisch vergoed. Vraag vooraf bij de zorgverzekeraar of het Wmo-loket welke voorwaarden gelden.

Waarom praten of schoppen mensen met parkinson soms in hun slaap?

Dat kan onder andere samenhangen met een REM-slaapgedragsstoornis, waarbij iemand tijdens het dromen meer beweegt dan normaal. Niet iedereen met parkinson heeft deze stoornis. Wanneer iemand slaat, schopt of uit bed dreigt te vallen, is het belangrijk dit met de behandelend arts te bespreken.

Over de auteur

Chris Nederhorst – Matrasontwerper en onafhankelijk specialist in koud- en traagschuim. 38 jaar vakkennis en ervaring in het beddenvak, waarvan 28 jaar als matrasproducent. Meer over Chris

2 reacties

  1. Martin Benda

    Matras voor wervelinzakking

  2. Cathy Hendrikse

    Goedemiddag, mijn man heeft Parkinson , slecht slapen , rusteloze benen, een koudschuim matras kan dat ook op een elektrische bed ,