Praten in je slaap komt veel voor, vooral bij kinderen, en is meestal volkomen onschuldig. De ene persoon mompelt wat onverstaanbare woorden, terwijl de ander complete zinnen lijkt uit te spreken. Meestal weet de slaper daar zelf helemaal niets van. En wat iemand in zijn slaap zegt, hoeft gelukkig niet te betekenen dat hij ook werkelijk zo denkt. Alleen als het samengaat met heftige bewegingen, schreeuwen of ademstops, is het verstandig om naar de huisarts te gaan.

Praten tijdens de slaap komt regelmatig voor en is meestal onschuldig.
Misschien heeft uw partner u weleens verteld dat u 's nachts hele verhalen lag te vertellen. Of u werd zelf wakker omdat degene naast u plotseling iets riep wat nergens op sloeg. Dat kan behoorlijk vreemd zijn.
Sommige mensen praten zo duidelijk dat het lijkt alsof ze gewoon wakker zijn. U stelt een vraag en krijgt soms zelfs antwoord. Maar de volgende ochtend weet de betreffende persoon nergens meer van.
Ik vind slapen een fascinerend onderwerp. Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en heb in die tijd met ontzettend veel mensen gesproken over hun slaapgewoonten en de meest uiteenlopende nachtelijke verschijnselen. Wat mij daarbij steeds weer opvalt, is hoeveel mensen zich zorgen kunnen maken over iets wat eigenlijk heel normaal is. Praten in uw slaap is daar een mooi voorbeeld van.
Want hoewel het soms bijzonder vreemd klinkt, is het meestal niets om u druk over te maken. Maar er zijn ook situaties waarin het verstandig is om wat verder te kijken.
Wat is praten in je slaap eigenlijk?
De medische naam voor praten tijdens de slaap is somniloquie. In het Engels wordt het sleep talking genoemd. Het betekent simpelweg dat iemand tijdens de slaap geluiden of woorden produceert zonder zich daarvan bewust te zijn.
Dat kan op allerlei manieren gebeuren. Sommige mensen mompelen slechts een paar onverstaanbare woorden. Anderen zeggen plotseling iets heel duidelijk, beginnen te lachen, schelden of lijken een compleet gesprek te voeren. Het kan zelfs gebeuren dat iemand een vraag stelt en vervolgens een paar seconden wacht, alsof hij op antwoord rekent.
Meestal duurt zo'n periode van slaappraten maar kort. En wanneer u de volgende ochtend vraagt wat die persoon allemaal te vertellen had, krijgt u vaak een verbaasde blik. Want de meeste slaappraters herinneren zich er helemaal niets van.
Slaappraten behoort tot de zogenaamde parasomnieën. Dat is een verzamelnaam voor bijzondere gedragingen en ervaringen die tijdens de slaap kunnen voorkomen. Het is dus een officieel beschreven slaapverschijnsel, maar dat betekent niet dat iedereen die in zijn slaap praat ook een ziekte of ernstig slaapprobleem heeft. Integendeel. Bij de meeste mensen is het gewoon een onschuldige eigenaardigheid van de slaap.
Hoe vaak komt praten in je slaap voor?
Veel vaker dan u misschien denkt. In 2010 publiceerden de Noorse onderzoekers Bjorvatn, Grønli en Pallesen een onderzoek onder duizend volwassenen naar verschillende parasomnieën. Daaruit bleek dat 66,8 procent van de ondervraagden aangaf ooit in het leven tijdens de slaap te hebben gepraat. Dat is ongeveer twee op de drie mensen.
Maar dat betekent natuurlijk niet dat twee op de drie volwassenen iedere nacht pratend in bed liggen. In hetzelfde onderzoek gaf 17,7 procent aan dat slaappraten in de voorafgaande drie maanden was voorgekomen. Ongeveer 6 procent maakte het minstens één keer per week mee. Dat is een belangrijk verschil. De meeste mensen praten dus hooguit af en toe in hun slaap.
Bij kinderen komt het verschijnsel ook veel voor. In een onderzoek onder ruim tweeduizend kinderen van drie tot tien jaar bleek ongeveer de helft in het voorafgaande jaar minstens één keer in de slaap te hebben gepraat. Minder dan tien procent deed dat dagelijks.
Overigens zijn dit uitkomsten van specifieke onderzoeken en geen exacte cijfers voor alle Nederlanders.
Is praten in je slaap hetzelfde als slaapwandelen?
Nee, maar beide behoren wel tot dezelfde brede groep slaapverschijnselen.
- Bij slaapwandelen komt iemand tijdens de slaap uit bed en kan hij rondlopen zonder volledig wakker te zijn.
- Bij nachtmerries is er sprake van een nare droom die iemand zich na het wakker worden vaak nog herinnert.
- Bij pavor nocturnus, ook wel nachtangst genoemd, kan iemand plotseling gillen, rechtop gaan zitten en erg angstig lijken, zonder echt wakker te zijn.
- En bij slaapverlamming is iemand tijdens het wakker worden of inslapen tijdelijk niet in staat zich te bewegen.
Dat zijn verschillende verschijnselen, met ieder hun eigen kenmerken.
In welke slaapfase praten mensen?
Om dat goed te begrijpen, moeten we even kijken naar hoe onze slaap is opgebouwd. Tijdens een normale nacht doorlopen we verschillende slaapfasen. We onderscheiden grofweg de non-REM-slaap en de REM-slaap.

Slaappraten kan zowel tijdens de REM-slaap als tijdens de non-REM-slaap (N1 tot en met N3) voorkomen.
De REM-slaap is de fase waarin we vaak levendig dromen. Tijdens die fase zijn de meeste skeletspieren tijdelijk sterk ontspannen, waardoor we onze dromen normaal gesproken niet daadwerkelijk uitvoeren. Dat is een bijzonder slim beschermingsmechanisme van ons lichaam.
Maar praten tijdens de slaap kan zowel in de REM-slaap als in de verschillende non-REM-slaapfasen voorkomen. Het is dus niet zo dat iemand uitsluitend praat wanneer hij droomt. Soms is er een verband met een droom, maar dat hoeft niet.
Ook hoeft een duidelijk uitgesproken zin niet te betekenen dat iemand in een lichte slaapfase zit. Aan de verstaanbaarheid alleen kunt u niet betrouwbaar afleiden hoe diep iemand slaapt.
Meer hierover leest u in mijn artikel over de verschillende slaapfasen.
Waarom praten sommige mensen in hun slaap?
Dat is eigenlijk een van de interessantste vragen. Want hoewel slaappraten uitgebreid is beschreven, weten we nog niet precies waarom de ene persoon er regelmatig last van heeft en de andere vrijwel nooit. Er lijkt bovendien niet één duidelijke oorzaak te zijn.
Wat wel bekend is, is dat verschillende omstandigheden de kans op slaappraten kunnen vergroten. Denk bijvoorbeeld aan slaaptekort, stress, spanning, alcoholgebruik, koorts of bepaalde medicijnen. Ook komt slaappraten in sommige families vaker voor, wat erop wijst dat erfelijke aanleg een rol kan spelen.
Ik kan mij goed voorstellen dat iemand die een bijzonder drukke of spannende dag achter de rug heeft, 's nachts onrustiger slaapt. Maar daar moeten we niet meteen de conclusie aan verbinden dat ieder nachtelijk gesprek voortkomt uit onverwerkte emoties of verborgen zorgen. Dat gaat mij te ver. Meestal is er helemaal geen duidelijke aanleiding aan te wijzen.
Soms komt praten tijdens de slaap voor naast andere slaapstoornissen, bijvoorbeeld slaapapneu, waarbij de ademhaling herhaaldelijk wordt onderbroken. Ook bestaat er een bijzondere aandoening waarbij mensen tijdens de REM-slaap hun dromen lichamelijk uitvoeren. Daarbij kunnen ze praten of schreeuwen, maar ook slaan of schoppen. Dat is iets anders dan onschuldig slaappraten.
Narcolepsie is eveneens een afzonderlijke slaapstoornis, maar gewoon slaappraten op zichzelf is geen aanwijzing dat iemand narcolepsie heeft.
Spreekt iemand de waarheid wanneer hij in zijn slaap praat?
Nu komen we bij een vraag die ik eerlijk gezegd wel grappig vind. Want stel dat uw partner midden in de nacht plotseling de naam van een onbekende persoon roept. Moet u zich dan zorgen maken? Of wanneer iemand tijdens het slapen iets zegt wat hij overdag nooit zou durven zeggen. Komt dan eindelijk de waarheid naar boven?
Ik zou daar maar heel voorzichtig mee zijn. Wat iemand tijdens zijn slaap zegt, is geen betrouwbare weergave van zijn werkelijke gedachten, gevoelens of bedoelingen.
Slaappraten gebeurt niet op dezelfde bewuste manier als een normaal gesprek. U kunt allerlei woorden, herinneringen en situaties door elkaar horen. Soms lijkt het samenhangend, terwijl het even later volkomen onbegrijpelijk wordt.
Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. In 2017 publiceerden de Franse onderzoeker Isabelle Arnulf en haar collega's een bijzondere studie in het tijdschrift Sleep. Ze analyseerden 883 opgenomen spraakmomenten van 232 mensen tijdens slaaponderzoek. Daarbij werden zowel onverstaanbare geluiden als duidelijke woorden en zinnen geregistreerd.
En weet u wat het meest uitgesproken verstaanbare woord bleek te zijn? Nee.
Ook kwamen er behoorlijk wat ontkennende uitspraken en scheldwoorden voorbij. Dat vind ik op zichzelf een grappige ontdekking. Kennelijk kunnen we zelfs tijdens het slapen behoorlijk tegenspreken.
Maar er hoort een belangrijke kanttekening bij: de meeste deelnemers aan dit onderzoek hadden een parasomnie. De uitspraken zijn dus niet zomaar representatief voor iedereen die af en toe in zijn slaap praat. Wat het onderzoek wel laat zien, is dat slapende mensen soms verrassend ingewikkelde zinnen kunnen produceren. Dat betekent alleen niet dat die uitspraken betrouwbaar zijn.
Mijn advies zou daarom zijn om een merkwaardige uitspraak van uw partner niet direct bijzonder serieus te nemen. En al helemaal niet om er conclusies over uw relatie aan te verbinden. De kans bestaat dat het gewoon een merkwaardig stukje nachtelijke hersenactiviteit was.
Waarom praten kinderen vaker in hun slaap?
Bij kinderen komt slaappraten relatief vaak voor. Dat heeft onder andere te maken met de ontwikkeling van hun slaap en het vaker voorkomen van bepaalde parasomnieën op jonge leeftijd.

Bij kinderen komt slaappraten relatief vaak voor en neemt het meestal af naarmate ze ouder worden.
Veel kinderen maken tijdens het slapen geluiden, lachen, mompelen of praten ineens hardop. Voor ouders kan dat vreemd zijn, zeker wanneer hun kind met open ogen lijkt te praten zonder werkelijk wakker te zijn. Maar in de meeste gevallen is het niets om u zorgen over te maken. Het verschijnsel neemt bij veel kinderen vanzelf af naarmate ze ouder worden.
Mijn advies is om uw kind gewoon rustig te laten slapen wanneer het alleen wat praat of mompelt. U hoeft het niet wakker te maken en ook niet te proberen een gesprek te beginnen.
Wanneer een kind angstig schreeuwt, rechtop zit en niet goed reageert, kan er iets anders spelen, zoals nachtangst. En wanneer een kind daarnaast opvallend snurkt, ademstops heeft of overdag erg vermoeid is, is het verstandig om dat met de huisarts te bespreken.
Maar een kind dat af en toe wat onverstaanbare woorden mompelt, hoeft natuurlijk niet meteen onderzocht te worden.
Wat kunt u doen tegen praten in uw slaap?
Meestal hoeft u helemaal niets te doen. Wanneer iemand af en toe in zijn slaap praat, is dat geen reden voor een behandeling. Maar wanneer het regelmatig gebeurt, kunt u wel eens kijken of er omstandigheden zijn die de slaap onrustiger maken.
Zorg bijvoorbeeld dat u voldoende slaapt en probeer op ongeveer dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan. Ook stress en spanning verdienen aandacht. Wanneer u merkt dat u vooral in drukke periodes veel praat tijdens het slapen, kan het helpen om de avond wat rustiger af te bouwen. Vermijd grote hoeveelheden alcohol en probeer te zorgen voor een donkere, stille slaapkamer met een aangename temperatuur.
En natuurlijk moet u prettig liggen. Ik vind het als matrasontwikkelaar vanzelfsprekend belangrijk dat uw lichaam voldoende wordt ondersteund en dat u het niet te warm of koud heeft. Een goed passend matras en hoofdkussen kunnen bijdragen aan een comfortabelere slaapomgeving. Maar ik wil daar meteen eerlijk bij zeggen dat er geen overtuigend bewijs is dat een ander matras op zichzelf slaappraten vermindert. Daar zou ik u dus ook nooit een nieuw matras voor adviseren.
Meer algemene adviezen vindt u in Tips om beter te slapen.
Wat doet u wanneer uw partner praat tijdens het slapen?
Dat is natuurlijk een heel andere situatie. U ligt heerlijk te slapen en wordt plotseling wakker omdat iemand naast u begint te praten. Soms is het gewoon grappig. Maar wanneer het meerdere keren per nacht gebeurt, kan het ook behoorlijk vervelend worden.
Wat mij betreft is het belangrijkste dat u niet geïrriteerd gaat proberen om de slaper een normaal gesprek te laten voeren. De ander slaapt immers gewoon. En hoewel u soms antwoord krijgt, betekent dat niet dat die persoon werkelijk wakker en aanspreekbaar is. U kunt iemand natuurlijk rustig aanspreken wanneer dat nodig is, maar er is geen reden om de slaper telkens wakker te maken.
Wanneer het praten u uit uw slaap houdt, kunnen comfortabele oordoppen helpen. Sommige mensen vinden ook een zacht, constant achtergrondgeluid prettig, bijvoorbeeld witte ruis op een laag volume. Let wel op dat het geluid niet juist extra hinderlijk wordt.
En bespreek het onderwerp gerust overdag met uw partner. Misschien kunnen jullie er samen om lachen. Dat lijkt mij in ieder geval prettiger dan iemand verwijten maken over iets wat hij tijdens het slapen helemaal niet bewust doet.
Heeft u daarnaast last van snurkgeluiden, lees dan ook mijn artikel over snurken en wat u eraan kunt doen.
Wanneer is praten in uw slaap een reden om naar de huisarts te gaan?
Hoewel slaappraten meestal onschuldig is, zijn er situaties waarin ik wel zou adviseren om een huisarts te raadplegen. Vooral wanneer iemand pas op volwassen leeftijd opvallend veel begint te praten, wanneer het gedrag duidelijk toeneemt of wanneer het samengaat met andere verschijnselen.
- Denk bijvoorbeeld aan hevig schreeuwen, slaan, schoppen, uit bed vallen of het lichamelijk uitvoeren van dromen. Dat kan wijzen op een REM-slaapgedragsstoornis of een andere parasomnie die nader onderzocht moet worden.
- Ook wanneer iemand opvallend hard snurkt, ademstops heeft of overdag erg slaperig is, verdient dat aandacht. Dat kunnen tekenen zijn van slaapapneu.
- Hetzelfde geldt wanneer het nachtelijke gedrag gevaarlijk wordt voor de slaper of diens partner.
Volgens de Nederlandse slaapcentra SEIN en Kempenhaeghe kan de huisarts beoordelen of verder onderzoek nodig is. Bij ingewikkelde of ernstige klachten kan verwijzing naar een gespecialiseerd slaapcentrum zinvol zijn.
Maar wanneer u af en toe wat praat in uw slaap en verder prima slaapt, is er meestal helemaal geen reden voor medische behandeling.
Mijn advies na 38 jaar in het beddenvak
Ik vind het eigenlijk mooi hoeveel bijzondere dingen er tijdens onze slaap gebeuren zonder dat we ons daarvan bewust zijn. We dromen, bewegen, draaien ons om en soms zeggen we zelfs hele zinnen waarvan we de volgende ochtend geen enkele herinnering meer hebben.
En hoewel dat voor de partner soms behoorlijk komisch kan zijn, vind ik vooral dat we er niet te ingewikkeld over moeten doen. Wanneer iemand regelmatig in zijn slaap praat, betekent dat niet automatisch dat er iets mis is. En het betekent al helemaal niet dat zijn verborgen gedachten ineens naar buiten komen.
Wat mij betreft is het belangrijker om te kijken hoe iemand daadwerkelijk slaapt. Wordt u 's morgens uitgerust wakker? Heeft uw partner geen hinder van het praten? En zijn er verder geen bijzondere klachten? Dan zou ik mij er vooral niet druk over maken.
En mocht u wel merken dat de nachtrust wordt verstoord, kijk dan eerst naar de mogelijke oorzaken. Soms helpt meer regelmaat of minder spanning, en soms is verder onderzoek verstandig.
Een goede nachtrust draait uiteindelijk niet om de vraag of u tijdens het slapen weleens iets zegt, maar vooral om de vraag of u voldoende rust krijgt.
En wanneer uw partner u de volgende ochtend vertelt dat u vannacht een compleet onbegrijpelijk verhaal heeft gehouden, zou ik daar vooral samen even om lachen. Dat lijkt mij een stuk prettiger dan er onnodig zorgen over maken.
Bronnen en verdere informatie
- SEIN – Ongewoon gedrag tijdens de slaap: uitleg van het Nederlandse slaapcentrum over parasomnieën, slaapfasen, oorzaken en wanneer onderzoek nodig kan zijn.
- SEIN – Non-REM-parasomnieën: informatie over slaappraten, slaapwandelen en nachtangst.
- Kempenhaeghe – Ik beweeg of gedraag me afwijkend tijdens de slaap: over verschillende parasomnieën en de beoordeling van afwijkend gedrag tijdens de slaap.
- Bjorvatn e.a. – Prevalence of different parasomnias in the general population (2010): Noors bevolkingsonderzoek onder duizend volwassenen naar onder andere de frequentie van slaappraten.
- Arnulf e.a. – What Does the Sleeping Brain Say? (2017): wetenschappelijk onderzoek naar 883 spraakmomenten tijdens de slaap, waaronder verstaanbare woorden en complete zinnen.
- Reimão en Lefévre – Prevalence of sleep-talking in childhood (1980): onderzoek onder 2.022 kinderen van drie tot tien jaar naar hoe vaak slaappraten voorkomt.
- Kinderneurologie.eu – Slaappraten: Nederlandstalige uitleg over slaappraten bij kinderen, het doorgaans onschuldige verloop en mogelijke oorzaken.
- Mayo Clinic – REM Sleep Behavior Disorder: medische informatie over het lichamelijk uitvoeren van dromen en wanneer nader onderzoek verstandig is.
- Cleveland Clinic – Why Do People Talk in Their Sleep?: uitleg over oorzaken, slaapfasen en de betekenis van slaappraten.
Dit artikel is gebaseerd op medische informatie van slaapcentra en wetenschappelijk onderzoek, aangevuld met mijn praktijkervaring met slapen en slaapcomfort. Gewoon slaappraten is meestal onschuldig, maar bij gevaarlijk gedrag of andere duidelijke slaapproblemen is medische beoordeling verstandig.