Slapen met reuma of artrose: wat helpt bij pijn in bed?

Chris NederhorstGeplaatst op Bijgewerkt op 10 min lezen

Reuma of artrose kan slapen moeilijk maken door pijn, stijfheid en moeite met bewegen. Een passende slaaphouding, een regelmatig ritme en een bed dat gevoelige plekken ontziet, kunnen helpen. Een matras behandelt de ziekte niet; blijven de nachten pijnlijk of nemen uw klachten toe, bespreek dat dan met uw huisarts of reumatoloog. Bron: ReumaNederland.

Ik werk inmiddels 38 jaar in het beddenvak en heb duizenden mensen met reuma geholpen bij hun slaapgereedschap. Daardoor weet ik hoeveel verschil prettiger liggen kan maken. Mensen vertellen mij dat ze minder druk op hun schouders of heupen voelen, makkelijker ontspannen en minder vaak wakker worden van ongemak.

Juist bij reuma vind ik het belangrijk om het hele verhaal te bekijken: de aandoening, uw dagelijkse belasting, uw houding én het bed waarin u probeert te herstellen.

Waarom slapen met reuma zo moeilijk kan zijn

Pijnlijke gewrichten maken het lastig een prettige houding te vinden. Omdraaien kan pijn doen, terwijl lang in dezelfde houding liggen juist stijfheid geeft. Ook zorgen over uw gezondheid of de volgende dag kunnen u wakker houden.

Bij reumatoïde artritis kunnen ontstoken gewrichten ook in rust pijn doen. Ochtendstijfheid kan lang aanhouden. Reumatoïde artritis is een auto-immuunziekte: het afweersysteem richt zich tegen het eigen lichaam. Bron: Thuisarts.

Artrose is iets anders. Daarbij verandert het hele gewricht, waaronder het kraakbeen en het bot. Het is geen auto-immuunziekte en ook niet eenvoudigweg slijtage door te veel bewegen. Pijn en stijfheid kunnen het slapen wel degelijk verstoren. Bron: Radboudumc.

Vrouw houdt met beide handen haar pijnlijke onderrug vast

Pijnlijke gewrichten en stijfheid maken het lastig een prettige houding te vinden.

Pijn en slecht slapen versterken elkaar

Pijn kan u wakker houden. Omgekeerd kan verstoorde slaap ervoor zorgen dat u minder goed met pijn omgaat en klachten sterker ervaart. Daarmee kan een vervelende wisselwerking ontstaan. Dat betekent niet automatisch dat de ziekte actiever is geworden. Bron: Arthritis UK.

Lees ook over pijn en slapen en de gevolgen van slecht slapen.

Medicijnen kunnen eveneens meespelen

Sommige medicijnen kunnen slapeloosheid geven. Prednison is daar een voorbeeld van. Bespreek met uw arts of het innametijdstip invloed kan hebben op uw nachtrust. Verander de dosis of het tijdstip niet zelfstandig en stop niet plotseling. Bron: Farmacotherapeutisch Kompas.

Moe door reuma, of moe door slecht slapen?

Vermoeidheid bij reuma is niet altijd opgelost met een langere nacht. De ziekte zelf, ontstekingen, pijn, medicijnen, stemming en slaapkwaliteit kunnen allemaal meespelen.

Slaperigheid betekent vooral dat u kunt indutten. Vermoeidheid kan ook voelen als een gebrek aan energie terwijl u helemaal niet kunt slapen. Dat onderscheid helpt bij een gesprek met uw behandelaar.

Blijft u uitgeput, beschrijf dan wanneer de vermoeidheid optreedt en wat u daardoor niet meer kunt. Schrijf niet alles toe aan uw matras of aan te weinig slaap. Bronnen: Reade en ReumaZorg Nederland.

Ook bij andere aandoeningen, zoals fibromyalgie, kan niet-herstellende slaap een belangrijke klacht zijn. Daarover leest u meer bij fibromyalgie en slaapproblemen.

Welke slaaphouding helpt bij reuma of artrose?

Er is geen beste houding voor iedereen. Zoek een houding waarin pijnlijke gewrichten steun krijgen en u niet geforceerd ligt. Een fysiotherapeut of ergotherapeut kan meedenken als bewegen of positioneren moeilijk is.

Illustratie van een zijslaper en een rugslaper op een matras dat bij schouder en heup meegeeft

Zoek een houding waarin gevoelige plekken ruimte krijgen en de rest van het lichaam steun houdt.

Heupen en knieën

Bij zijligging kunt u een kussen tussen de knieën proberen. Daarmee voorkomt u dat de benen rechtstreeks op elkaar drukken. Ondersteun zo nodig ook het bovenste been, zodat het niet ver naar voren of beneden wegzakt.

Ligt u liever op uw rug, dan kan een klein kussen onder de knieën prettig zijn. Gebruik het voor comfort en forceer uw gewrichten niet langdurig in een sterk gebogen stand. Bron: Arthritis Foundation.

Bij heuppijn is liggen op de minst pijnlijke zijde soms prettiger. Blijven beide heupen gevoelig, wissel dan van houding en bespreek passende ondersteuning.

Schouders en armen

Probeer niet op de pijnlijke schouder te liggen. Een kussen vóór uw lichaam kan de bovenste arm ondersteunen, zodat die niet naar voren hangt. Op de rug kan ondersteuning onder een arm prettig zijn. Bron: Arthritis Foundation.

Nek en rug

Kies een kussen dat de ruimte tussen hoofd en matras passend opvult. Uw nek hoort niet scherp omhoog, omlaag of opzij te worden geduwd. Bij rugklachten kan ondersteuning tussen of onder de knieën helpen, afhankelijk van uw houding.

Leg uzelf niet vast in één positie. U moet kunnen blijven bewegen. Lees ook over ondersteuning voor zijslapers. Bron: Arthritis UK.

Wat kunt u overdag en ’s avonds doen?

Blijf bewegen binnen uw mogelijkheden

Verdeel beweging en activiteiten over de dag. Een rustige wandeling, fietsen of oefenen in water kan passend zijn. Vraag begeleiding als u niet goed weet hoe u kunt bewegen zonder uzelf te overbelasten.

Bij reumatoïde artritis kan bewegen helpen tegen pijn en stijfheid. Een fysiotherapeut kan oefeningen afstemmen op uw belastbaarheid. Bron: Thuisarts.

Plan ook rustmomenten. Probeer niet op een goede dag alles in te halen en vervolgens volledig uitgeput naar bed te gaan. ReumaZorg Nederland besteedt in de adviezen over vermoeidheid aandacht aan het verdelen van energie en het herkennen van grenzen. Bron: ReumaZorg Nederland.

Gebruik warmte of koelte passend bij uw klachten

Een warme douche of een aangenaam warm kompres kan prettig zijn bij stijfheid. Een gewricht dat warm en gezwollen is, kan juist baat hebben bij voorzichtig koelen.

Warmte is dus geen standaardadvies voor ieder pijnlijk gewricht. Bescherm uw huid en vraag bij twijfel wat in uw situatie verstandig is. Bron: Farmacotherapeutisch Kompas.

Maak de avond voorspelbaar

Houd redelijk vaste slaap- en opstaantijden aan. Bouw de avond af met iets rustigs en schrijf zorgen eventueel op. Een stille, donkere slaapkamer helpt; ongeveer 18 °C kan een praktisch startpunt zijn, zolang u comfortabel warm blijft.

Meer algemene adviezen vindt u bij tips om beter te slapen. Bron: ReumaNederland.

Het bed: drukverlaging én ondersteuning

Bij mensen met gevoelige gewrichten kijk ik eerst naar plaatselijke druk. Een heup of schouder die voortdurend tegen een harde ondergrond drukt, kan het ontspannen lastig maken.

Een passend matras laat gevoelige lichaamsdelen voldoende wegzakken en ondersteunt tegelijkertijd de rest van het lichaam. Zachter is daarom niet automatisch beter. U moet ook kunnen omdraaien en opstaan.

ReumaNederland benadrukt dat er geen speciaal reumabed bestaat. Matras en bodem vormen een geheel, en de keuze blijft persoonlijk. Bron: ReumaNederland.

Illustratie van een lichaam met oplichtende pijnpunten in schouder, elleboog, pols en heup

Bij reuma en artrose kunnen verschillende gewrichten gevoelig zijn. Een goede drukverdeling kan helpen om tijdens het liggen de belasting op pijnlijke plekken te verminderen.

Waarom ik vaak naar goed traagschuim kijk

Voor drukverlaging is goed traagschuim voor mij een belangrijke optie. In mijn praktijk heb ik vaak gehoord hoeveel prettiger iemand kon liggen wanneer schouders en heupen minder plaatselijke druk kregen.

Maar het woord traagschuim alleen zegt mij onvoldoende. Ik wil weten wat het in het complete matras doet:

  • Verdeelt het de druk prettig in uw eigen slaaphouding?
  • Blijft uw lichaam voldoende ondersteund?
  • Kunt u zonder veel inspanning draaien?
  • Wordt u niet onaangenaam warm?
  • Werkt het thuis ook goed, gedurende meerdere nachten?

Een langzaam terugverende handafdruk is geen bewijs dat een matras voor ú geschikt is. Ook een drukmeting is hoogstens aanvullende informatie, geen voorspelling van uw nachtrust.

Mijn voorkeur voor goed traagschuim is gebaseerd op mijn ervaring met drukverlagend slaapcomfort. Het is geen bewijs dat ieder traagschuimmatras beter werkt dan alle andere materialen of dat het voor de meeste mensen met reuma automatisch de beste keuze is.

Minder drukpijn is iets anders dan minder ziekteactiviteit

De winst die ik zoek, is concreet: prettiger liggen en minder wakker worden door druk en ongemak. Dat kan voor iemand veel betekenen.

Daarmee is niet aangetoond dat een matras gewrichtsontstekingen vermindert of “afvoert”. De behandeling van ontstekingsreuma blijft bij uw arts. Een comfortabele nacht en een goede medische behandeling vullen elkaar aan.

De uitgebreide materiaalkeuze staat bij welk matras past bij reuma of artrose?. Lees ook over een passend matras en reumapijn.

Kussen, bedbodem en instaphoogte

Een passend hoofdkussen ondersteunt uw houding. Een verstelbare bedbodem kan helpen een comfortabele positie te vinden, mits matras en bodem daarvoor geschikt zijn.

Een prettige instaphoogte maakt gaan zitten en opstaan makkelijker. Kijk daarbij naar uw eigen beenlengte en bewegingsmogelijkheden, niet alleen naar het etiket seniorenbed.

Maak duidelijke afspraken over proefslapen. Test ook draaien, opstaan en meerdere houdingen.

Een warm maar niet klam slaapklimaat

Ook beddengoed hoort bij het slaapgereedschap. Als u door warmte of een klam gevoel wakker wordt, verdient dat aandacht. Een droog aanvoelend bed kan prettiger zijn; het is geen bewezen behandeling van gewrichtsontstekingen.

Mijn voorkeur voor een katoenen onderdeken

Een goed absorberende katoenen onderdeken kan het matras schoner houden en transpiratievocht opnemen. Ik neem zo’n laag graag mee in het advies, zeker bij mensen die hun bed klam vinden.

Maar vocht opnemen is niet hetzelfde als vocht afvoeren. Laat de onderdeken goed drogen en was hem volgens het label. Controleer ook of een dikke laag de drukverlagende werking van het matras niet onprettig verandert.

Kijk kritisch naar het dekbed

Dons isoleert sterk. Dat is prettig als u snel koud bent, maar een te warm dekbed kan bij u tot een klam gevoel leiden.

Bij mensen die daar last van hebben, kijk ik graag naar katoen, zijde of een geschikt dekbed met bamboeviscose. Dat is mijn praktische voorkeur, geen algemene regel dat deze materialen altijd droger slapen dan dons. Warmteklasse, vulgewicht, tijk en de omstandigheden in de slaapkamer tellen eveneens mee. Onderzoek naar beddengoed ondersteunt geen eenvoudige ranglijst die voor iedereen geldt. Bron: systematisch onderzoek naar textiel en slaap.

Let bij “bamboe” op de werkelijke vezelsamenstelling: vaak gaat het om viscose gemaakt uit bamboe. De naam alleen vertelt niet hoe warm, droog of comfortabel het dekbed voor u is. Bron: FTC.

Lijm en toegevoegde behandelingen

Ik kies bewust voor watergedragen lijm en tegen onnodige chemische behandelingen, zoals preventieve anti-bedbug- of anti-huisstofmijtmiddelen. Ook bij toegevoegde brandvertragers wil ik weten waarom ze nodig zouden zijn.

Voor mij hoort transparantie over materialen bij goed slaapgereedschap. De aanduiding waterbasis bewijst op zichzelf echter geen betere ventilatie, een droger matras of afwezigheid van formaldehyde. Daarvoor moet u naar de samenstelling en prestaties van het complete product kijken.

Wanneer naar de huisarts of reumatoloog?

Bespreek het als u vaker wakker wordt van pijn, nieuwe zwellingen krijgt, steeds moeilijker beweegt of ondanks aanpassingen slecht blijft slapen. Neem een kort overzicht mee van uw nachten, pijnmomenten en eventuele veranderingen in medicijnen.

Bel direct uw huisarts of huisartsen-spoedpost als een gewricht pijnlijk en warm of dik is én u zich ziek voelt of koorts heeft. Schrijf zulke klachten niet toe aan een verkeerd matras. Bron: Thuisarts.

Tot slot: beter liggen kan veel betekenen

Na duizenden gesprekken met mensen met reuma neem ik klachten over het bed serieus. Minder druk op een gevoelige heup, een arm die eindelijk steun krijgt of makkelijker kunnen omdraaien kan het verschil maken tussen steeds zoeken en werkelijk tot rust komen.

Daarom verdient uw slaapgereedschap aandacht. Begin bij wat u ’s nachts belemmert en beoordeel het geheel: houding, matras, kussen, bodem en beddengoed. Laat u niet overtuigen door alleen een materiaalnaam of een mooie belofte.

Mijn doel is dat u prettiger kunt liggen en meer rust krijgt. Blijft de pijn u wakker houden, zoek dan samen met uw behandelaar verder. U hoeft niet te kiezen tussen een goed bed en goede zorg; u verdient allebei.

Bronnen en verantwoording

De medische informatie is gebaseerd op patiënteninformatie en deskundige bronnen. De adviezen over materiaalkeuze en slaapgereedschap bevatten daarnaast mijn praktijkervaring als matras- en slaapexpert. De bronnen over prednison, beddengoed en vezelsamenstelling staan bij die passages.

Dit artikel vervangt geen persoonlijk medisch advies.

Veelgestelde vragen

Waarom heb ik met reuma ’s nachts meer pijn?

Pijn kan in rust aanwezig zijn en lang in dezelfde houding liggen kan stijfheid geven. Ook plaatselijke druk en verstoorde slaap kunnen meespelen; meer nachtelijke pijn betekent niet vanzelf dat alleen uw bed de oorzaak is.

Wat is de beste slaaphouding bij artrose in heup of knie?

Er is geen houding die voor iedereen het beste is. Probeer zijligging met steun tussen de benen of rugligging met een klein kussen onder de knieën, zonder een pijnlijke houding te forceren.

Welk matras is het beste bij reuma?

Een matras dat druk prettig verdeelt, voldoende ondersteunt en draaien mogelijk maakt. Goed traagschuim is vanuit mijn ervaring een waardevolle optie, maar persoonlijk proefslapen blijft belangrijk.

Kan slecht slapen de pijn bij reuma erger maken?

Ja, pijn en verstoorde slaap kunnen elkaar versterken. Dat maakt aandacht voor slaap zinvol, naast behandeling van de aandoening zelf.

Helpt een verstelbaar bed bij reuma of artrose?

Het kan helpen een prettige houding te vinden of makkelijker van houding te veranderen. Het effect is persoonlijk en hangt ook af van het matras, de bediening en uw bewegingsmogelijkheden.

Waarom ben ik moe terwijl ik genoeg slaap?

Vermoeidheid bij reuma kan samenhangen met de ziekte, pijn, ontstekingen, medicijnen en andere factoren. Meer slaap is daarom niet altijd de oplossing; bespreek aanhoudende vermoeidheid met uw behandelaar.

Over de auteur

Chris Nederhorst – Matrasontwerper en onafhankelijk specialist in koud- en traagschuim. 38 jaar vakkennis en ervaring in het beddenvak, waarvan 28 jaar als matrasproducent. Meer over Chris